Geheugentraining na hersenletsel: Apps en oefenboekjes vergeleken
Stel je voor: je bent net thuis na een herseninfarct. De wereld voelt anders.
Simpele dingen, zoals boodschappenlijstjes of afspraken, lijken ineens een enorme berg te beklimmen.
Je geheugen laat je soms in de steek. Je bent niet de enige. Veel mensen die herstellen van een beroerte, CVA of hersenletsel door een ongeluk, kampen met geheugenproblemen.
Dat is frustrerend en soms best eng. Gelukkig is er veel wat je zelf kunt doen.
Geheugentraining is hierbij een cruciale schakel. Het helpt je brein om nieuwe routes te vinden, om dingen weer makkelijker te maken. En dat kan gewoon vanaf je eigen bank. De vraag is alleen: pak je het aan met een app op een tablet, of met een oudgeding: het oefenboekje? Laten we dat eens rustig uitpluizen.
Waarom je brein na hersenletsel een steuntje in de rug nodig heeft
Na hersenletsel zijn sommige hersencellen beschadigd. Dat klinkt heftig, en dat is het ook.
Maar je brein is een wonderbaarlijk iets. Het kan zich herstellen en nieuwe verbindingen maken. Dit heet neuroplasticiteit.
Het is alsof je een bos paden opnieuw aanlegt. Geheugentraining is het gereedschap dat je gebruikt om die paden te effenen. Je traint niet zomaar 'een beetje'. Je traint specifieke vaardigheden die in het dagelijks leven belangrijk zijn.
Denk aan het onthouden van een nummer, het volgen van een recept, of het herinneren van een afspraak bij de fysiotherapeut.
Zonder training blijven die paden onbegaanbaar en vol struikgewas. Veel mensen die net thuiskomen na een revalidatieperiode, krijgen te maken met de Wmo (Wet maatschappelijke ondersteuning). Misschien heb je al een indicatie voor hulp in de huishouding of een rolstoel.
Ook voor geheugentraining kun je ondersteuning aanvragen. Een wijkverpleegkundige kan je helpen bij het aanvragen van passende hulpmiddelen.
Denk aan een tablet van de thuiszorgorganisatie of een vergoeding voor een speciale app.
Mantelzorgers zijn hierbij onmisbaar. Zij zien hoe het thuis gaat en weten wat er nodig is. Samen zorgen jullie ervoor dat de training niet alleen iets is wat je even doet, maar onderdeel wordt van je dagelijks herstel.
De apps: digitaal trainen op je tablet of telefoon
Apps zijn overal. Ze zijn interactief, geven directe feedback en zijn makkelijk aan te passen.
Voor mensen met hersenletsel is dat vaak een groot voordeel. Je ziet meteen of je het goed hebt, en je kunt de moeilijkheidsgraad langzaam opbouwen. Een bekend concept in de revalidatie is Cogmed. Dit is een Zweeds programma dat specifiek is ontwikkeld voor aandacht- en geheugentraining.
Het is intensief en werkt met een coach. In Nederland wordt Cogmed soms ingezet door ergotherapeuten of revalidatiecentra.
De kosten kunnen hoog oplopen, vaak tussen de €500 en €1000, maar worden soms (deels) vergoed vanuit een speciaal revalidatiebudget of via de zorgverzekering als onderdeel van een behandeltraject.
Gelukkig zijn er ook talloze apps die je zelf, zonder coach, kunt gebruiken. Denk aan algemene apps als 'Lumosity' of 'Peak'. Deze zijn vaak gratis te proberen, maar werken met een abonnement.
Je betaalt dan zo'n €10-€15 per maand. Het nadeel is dat ze niet specifiek zijn ontwikkeld voor NAH (Niet Aangeboren Hersenletsel).
Ze trainen wel het geheugen, maar missen de focus op alledaagse problemen. Een specifieke app die je vanuit de thuiszorg soms aangeboden krijgt, is 'Herstel Thuis'. Deze app is specifiek voor CVA-patiënten en combineert geheugentraining met balans verbeteren na hersenletsel en andere oefeningen.
De kosten hiervoor worden vaak rechtstreeks geregeld via de zorgverlener, zonder dat jij er iets voor hoeft te betalen.
Jouw ergotherapeut of logopedist kan je hier meer over vertellen.
De kracht van papier: oefenboekjes en werkboeken
Even zonder scherm. Even alleen jij, een pen en het papier.
Voor veel mensen met hersenletsel is dat een verademing. Een boekje geeft geen afleiding. Geen meldingen, geen pop-ups. Je hoofd kan tot rust komen.
Oefenboekjes zijn er in allerlei soorten en maten. Denk aan de klassieke 'Hersentrainer' of speciale werkboeken die logopedisten gebruiken, zoals 'Geheugenwereld'.
Deze boekjes zijn vaak gericht op concrete dagelijkse activiteiten. Ze staan vol met opdrachten zoals het onthouden van een boodschappenlijstje, het navolgen van een route of het ordenen van informatie.
Dit sluit naadloos aan bij wat je in de Wmo of thuiszorg tegenkomt. De kracht van papier zit 'm in de tastbaarheid. Je kunt een woord omcirkelen, een lijntje trekken.
Die motorische handeling helpt je brein om de informatie beter op te slaan. Bovendien werken veel boekjes met een logische opbouw.
Je begint makkelijk en bouwt langzaam op. Dit geeft een gevoel van controle en succes. Je kunt ze overal pakken: in de wachtkamer bij de fysio, tijdens het koffiedrinken met je mantelzorger, of gewoon 's avonds op de bank.
Ze zijn vaak goedkoper dan een duur app-abonnement. Een goed werkboek kost tussen de €15 en €25.
Een prijs die voor veel mensen met een Wmo-indicatie of een lager inkomen goed te doen is. Soms kun je ze ook via de gemeente of een zorgverzekering vergoed krijgen, vraag hier zeker naar bij je ergotherapeut.
Het beste van twee werelden: een mix van app en boekje
Waarom zou je kiezen? Vaak is een combinatie het beste.
Stel: je gebruikt een app op een tablet van de thuiszorg. Handig voor de interactieve oefeningen die je zelfstandig doet. Maar je merkt dat je soms de rust mist om de oefeningen echt te begrijpen.
Dan is een oefenboekje een perfecte aanvulling. Je kunt de opdrachten uit het boekje samen met je mantelzorger of partner doen.
De een leest voor, de ander schrijft. Zo wordt het een sociale activiteit, wat het herstel alleen maar ten goede komt. Het sociale contact is een extra stimulans. Een andere slimme combinatie is de app gebruiken voor het snelle werk, en het boekje voor het diepere werk.
Gebruik een app als Lumosity voor de snelle reactie- en aandachtsoefeningen. Dat is leuk en geeft een beetje competitie met jezelf.
Gebruik het boekje voor het oefenen van echte situaties. Schrijf bijvoorbeeld je dagelijkse afspraken op in het boekje in plaats van in je telefoon. Oefen met het maken van een boodschappenlijstje en probeer die uit je hoofd te halen in de winkel.
Dit soort praktijkgerichte oefeningen zijn goud waard voor je zelfredzaamheid. Zo bouw je echt vertrouwen op in je eigen geheugen, stap voor stap.
Praktische tips: zo begin je vandaag nog
De stap naar training kan groot voelen. Maar het hoeft niet ingewikkeld. Begin klein. Echt waar.
De valkuil is om te beginnen met een app die meteen 20 minuten training eist. Dat werkt averechts. Je raakt gefrustreerd en stopt. Begin met een app die je 5 minuten per dag kunt doen. Of met één pagina in een oefenboekje.
Het draait om de routine, niet om de duur. Een vast moment helpt.
- Vraag hulp via de Wmo: Neem contact op met het Wmo-loket van je gemeente. Vraag naar de mogelijkheden voor hulpmiddelen voor geheugentraining, zoals een tablet of een vergoeding voor een app.
- Neem je mantelzorger mee: Leg aan je partner, kind of buurman uit wat je aan het doen bent. Vraag of ze je willen helpen herinneren aan de training of een keertje willen oefenen.
- Probeer een proefexemplaar: Koop niet meteen een heel duur boek. Vraag bij de boekhandel of je even mag kijken. Of download een gratis proefversie van een app.
- Praat met je thuiszorg of ergotherapeut: Zij weten precies welke methoden goed werken na hersenletsel. Ze kunnen je boekjes lenen of helpen bij het instellen van een app.
Misschien wel na het ontbijt, als je hoofd nog fris is. Of juist aan het einde van de middag, als je even tot rust komt.
Onthoud: elk stapje is er een. Het gaat niet om perfectie. Het gaat om vooruitgang.
Soms gaat het twee stappen vooruit en één terug. Dat is volkomen normaal na hersenletsel, ook bij een eventuele re-integratie na een lange herstelperiode.
Wees lief voor jezelf. Het herstellen van je brein is een marathon, geen sprint. Met de juiste ondersteuning bij het herstel na een beroerte, de juiste hulpmiddelen en de steun van je thuissituatie, kom je een heel eind. Je bent sterker dan je denkt.