Insuline pen gebruiken en bewaren: Tips voor mantelzorger

Een insuline pen is voor veel mensen met diabetes een dagelijks onderdeel van het leven. Als mantelzorger speel jij een cruciale rol bij het ondersteunen van je partner, ouder of familielid.

Het gaat niet alleen om het aanreiken van de pen, maar ook om het begrijpen van de werkingsduur, het op de juiste temperatuur bewaren en het veilig afvoeren van gebruikte naalden.

Dit is vaak intensieve zorg die veel verantwoordelijkheid met zich meebrengt. Wanneer je deze zorgtaken op je neemt, valt dit onder mantelzorg. Dit kan zwaar zijn, zowel praktisch als emotioneel.

Gelukkig hoef je dit niet alleen te doen. Via de WMO (Wet Maatschappelijke Ondersteuning) kun je hulpmiddelen aanvragen of ondersteuning krijgen, bijvoorbeeld vanuit de thuiszorg. Deze gids helpt je op weg met concrete tips voor het gebruik en de bewaring van de insulinepen.

Wat is een insuline pen en waarom is de juiste bewaring cruciaal?

Een insuline pen ziet eruit als een schrijfapparaat, maar in plaats van inkt bevat het een reservoir met insuline.

Dit is een hormoon dat de bloedsuikerwaarden reguleert. De pen maakt het doseren veel makkelijker dan met een spuit en naald. Je draait aan een knop om het aantal eenheden in te stellen en drukt op een knop om de insuline toe te dienen.

De naald is heel klein en dun, waardoor de prik bijna pijnloos is. De werking van insuline is extreem gevoelig voor temperatuur en licht.

De meeste ongebruikte pennen moeten worden bewaard in de koelkast, tussen de 2°C en 8°C.

De juiste temperatuur en plek in huis

Zodra je een pen in gebruik hebt, mag deze vaak op kamertemperatuur blijven (maximaal 25°C of 30°C, afhankelijk van het merk). Een te warme pen verliest zijn werking, en dat is gevaarlijk. Een te koude pen mag je niet gebruiken. Dit is echt een aandachtspunt voor jou als mantelzorger.

Vind in de koelkast een vaste plek voor de insulinepennen. Leg ze niet in de groentela, want daar kan de temperatuur schommelen.

Ook niet direct tegen de achterwand, want daar is het vaak het koudst en kan de insuline bevriezen. Een plekje halverwege in de koelkast, in een speciaal doosje of afgesloten bakje, is ideaal. Zo voorkom je dat de pen per ongeluk uitvalt of beschadigt.

Als de pen eenmaal in gebruik is, kun je hem het beste bij je dragen.

Een plekje in de tas, uit de buurt van direct zonlicht of een radiator, is goed. Gebruik een coolbag of koeltas als je op pad gaat, vooral in de zomer. Een temperatuur boven de 30°C kan de insuline al onherroepelijk beschadigen. De thuiszorg kan je hier soms ook hulpmiddelen voor leveren via de WMO.

Het gebruik van de insuline pen stap voor stap

Voordat je de insuline toedient, controleer je altijd de datum op de pen. Een geopende pen is vaak maar beperkt houdbaar, meestal 28 dagen. Daarna gooi je hem weg, ook als er nog vloeistof in zit.

Schud de pen zachtjes, ongeveer 10 seconden, totdat de vloeistof er egaal wit uitziet.

Dit is vooral belangrijk bij insulinesoorten die wat troebeler zijn. Check ook altijd het etiket.

Is dit het juiste type insuline? (Bijvoorbeeld Lantus, Novorid of Humalog). Het is een hardnekkige vergissing die helaas nog te vaak voorkomt.

Een naald opzetten en de lucht verwijderen

Als je twijfelt, stop dan direct en bel de huisarts of apotheker.

Veiligheid gaat boven alles. Zorg dat je de gebruikte naald direct na gebruik weggooit in een veiligheidscontainer. Pak een nieuwe, steriele naald. Verwijder het beschermpje van de naald en draai deze voorzichtig vast op de pen.

Haal het buitenste en het binnenste naaldkapje eraf. Dit zijn twee plastic kapjes die je bewaart voor later.

Nu moet je de lucht verwijderen: draai aan de doseringsknop naar 2 eenheden.

Houd de pen met de naald omhoog en tik zachtjes tegen het reservoir, zodat eventuele luchtbelletjes naar boven stijgen. Druk nu de injectieknop volledig in. Er zou een druppel insuline aan de naaldpunt moeten verschijnen.

De prik en het tellen

Als dat niet zo is, herhaal je dit stapje. Dit heet 'lucht trekken' en zorgt ervoor dat je de juiste dosis krijgt. Stel de gewenste dosis in door aan de doseringsknop te draaien.

Kijk goed naar de getallen op de schaal. Als je mantelzorg verleent aan iemand met beginnende dementie of slechte ogen, kan het tellen lastig zijn.

Controleer altijd zelf nog even of de dosis klopt. Kies een plek op de huid: buik, bovenbeen of bil.

Wissel de plekken af om littekenweefsel te voorkomen. Druk de naald zachtjes op de huid. Houd de injectieknop ingedrukt totdat de teller op '0' staat.

Tel daarna nog rustig tot 5 voordat je de naald weer uit de huid trekt.

Dit voorkomt dat er insuline weglekt. Je hoeft niet te masseren. Nu kun je de naald verwijderen. Zorg dat je het kapje weer veilig over de naald doet voordat je de pen opbergt.

Veilig werken en afval scheiden: de WMO en thuiszorg

Veiligheid is essentieel, zowel voor de persoon voor wie je zorgt als voor jezelf.

Gebruikte naalden mogen nooit in de gewone prullenbak. Ze zijn klein en scherp en kunnen anderen verwonden. Je hebt een speciale veiligheidscontainer nodig, vaak een rood plastic doosje.

Dit heet een naaldencontainer. Je kunt deze inleveren bij de apotheek of soms bij het Gemeentelijk Afvalpunt.

Wanneer je veel zorgtaken uitvoert, is het belangrijk om je werkzaamheden te registreren.

Dit is niet alleen voor je eigen administratie, maar ook voor instanties. Als je mantelzorger bent, kun je bij de gemeente aanspraak maken op voorzieningen via de WMO. Dit kan variëren van hulp in de huishouding tot het vergoeden van hulpmiddelen, zoals een naaldencontainer of een koeltas, wat essentieel is bij een diabetesdieet bij ouderen thuis. De thuiszorg kan worden ingeschakeld voor het toedienen van de insuline, mocht je hier op een moment zelf niet toe in staat zijn.

Dit ontlast je enorm. Schroom niet om hulp te vragen. Het is geen teken van zwakte, maar een manier om de zorg voor de langere termijn vol te houden.

Prijzen van insulinepennen en accessoires

De kosten voor insulinepennen verschillen per verzekering en apotheek. In Nederland zit de meeste insuline verpakt in het basispakket van de zorgverzekering, maar je betaalt wel eigen risico.

Voor een doos met 5 pennen betaal je vaak tussen de €50 en €100, afhankelijk van het merk en type insuline. Denk hierbij aan bekende merken als Lantus, Toujeo, Novorid of Fiasp. Voor de accessoires moet je vaak zelf betalen, tenzij je een speciale aanvullende verzekering hebt of een WMO-indicatie krijgt. Het loont daarom om vooraf een goede bloedsuikerpen en lancet te vergelijken.

Een doosje met 100 naalden (bijvoorbeeld van het merk NovoFine) kost ongeveer €15 tot €25. Een veiligheidscontainer voor gebruikte naalden kost ongeveer €5 tot €10.

Alternatieven: Insulinepompen

Een koeltas om de pen koel te houden is er al vanaf €15 tot €30.

Sommige mensen gebruiken geen pen, maar een insulinepomp. Dit is een apparaatje dat continue een kleine hoeveelheid insuline geeft via een slangetje en canule. De pomp geeft ook extra insuline bij het eten. Dit is vaak een behandelvorm voor Type 1 diabetes.

Een pomp is technisch ingewikkelder en vereist specifieke training. Een insulinepomp is vaak duurder in aanschaf en onderhoud.

De verzekering vergoedt dit meestal wel bij medische noodzaak. Als mantelzorger moet je leren werken met de pomp, het reservoir vullen en de canule verwisselen. Dit is een andere vaardigheid dan het werken met een pen, maar kan voor sommige gebruikers een betere bloedsuikerregulatie geven.

Praktische tips voor de dagelijkse mantelzorg

Het is handig om een vast ritueel te creëren. Kies een moment van de dag dat altijd hetzelfde is, bijvoorbeeld direct na het ontbijt.

Routine helpt, vooral als het geheugen van de persoon voor wie je zorgt minder goed wordt.

Schrijf de doseringen op, of gebruik een app op je telefoon. Zo voorkom je dat je een dosis mist of dubbel geeft. Houd een overzicht bij van de voorraad.

Wanneer is de volgende levering van de apotheek? Zijn er nog genoeg naalden?

• Controleer altijd de houdbaarheidsdatum.
• Bewaar ongebruikte pennen in de koelkast (niet in de vriezer!).
• Gebruik elke pen maximaal 28 dagen na eerste gebruik.
• Gebruik elke keer een nieuwe naald.
• Bewaar de pen bij kamertemperatuur uit de buurt van zon en warmte.
• Stop gebruikte naalden direct in de veiligheidscontainer.

Als je merkt dat je regelmatig te kort komt, neem dan contact op met de wijkverpleging. Zij kunnen soms taken overnemen of je helpen met het medicijnen afhalen voor je naaste. Hieronder een handige checklist voor in de keuken of bij de medicijnenkast: Mocht het echt niet lukken, of als je merkt dat de zorg te zwaar wordt, bespreek dit dan met de huisarts of het wijkteam.

Zij kunnen een WMO-traject starten of extra thuiszorg inschakelen. Onthoud dat je het beste kunt zorgen voor een ander als je ook goed voor jezelf zorgt.