Mantelzorg en betaalde zorg combineren: Praktische tips en regelgeving

Je staat er misschien niet bij stil, maar ineens ben je mantelzorger. Je moeder valt vaker, je vader vergeet steeds meer, of je partner heeft na een operatie hulp nodig.

Je doet het met liefde, maar het is zwaar. Je bent moe, je agenda zit vol en je baan eist ook aandacht. Tegelijkertijd wil je het beste voor je naaste.

Je wilt geen zorgen missen, maar je kunt het ook niet allemaal zelf.

Het combineren van mantelzorg en betaalde zorg voelt soms als falen. Alsof je het niet alleen redt. Maar dat is het niet. Het is slim. Het is de manier om het vol te houden, op de lange termijn. Het gaat om een balans die jou en je naaste rust geeft.

Wat is combineren eigenlijk?

Mantelzorg is de onbetaalde zorg die je geeft aan je partner, ouder, kind, buur of vriend. Jij bent de vaste kracht.

Je regelt de boodschappen, rijdt naar het ziekenhuis, helpt met douchen of zorgt dat de pillen op tijd worden ingenomen.

Betaalde zorg is professionele hulp. Denk aan wijkverpleging via de Wet langdurige zorg (Wlz) of huishoudelijke hulp via de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo). De kunst is om deze twee te laten samenwerken.

Jij vult de professionele zorg aan, of andersom. Je bent geen concurrent van de thuiszorg, maar een team. Waarom is dat zo belangrijk? Omdat je anders opbrandt.

De combinatie zorgt ervoor dat je de zorg kunt volhouden. Jij houdt tijd over voor de leuke dingen, zoals een kop koffie drinken of een wandeling maken.

De professionele hulp kan taken overnemen die jij niet meer kunt of wilt doen. Denk aan het wassen van je naaste, of het toedienen van medicijnen. Zo blijft er een veilig en stabiel thuis voor je naaste over, zonder dat jij er aan onderdoor gaat.

De regels: Wmo, Wlz en de Zorgverzekering

De wereld van regelingen kan ingewikkeld zijn, maar het draait om drie wetten.

Allereerst de Wmo (Wet maatschappelijke ondersteuning). Deze regeling is voor mensen die thuis wonen en ondersteuning nodig hebben. Dit kan huishoudelijke hulp zijn, maar ook een traplift of een scootmobiel.

De gemeente is hier de poortwachter. Je vraagt dit aan bij het Wmo-loket van je gemeente.

Er zit vaak een eigen bijdrage aan vast. Die hangt af van je inkomen en vermogen.

De eigen bijdrage voor Wmo loopt via het CAK en kan oplopen tot €19,50 per vier weken, maar kan ook lager zijn. De tweede is de Wlz (Wet langdurige zorg). Deze is voor mensen die door een chronische aandoening of beperking blijvend intensieve zorg nodig hebben. Denk aan dementie, ernstige fysieke beperkingen of complexe zorgvragen.

De Wlz dekt 24-uurszorg, persoonlijke verzorging en verpleging. Je krijgt deze zorg van een gecontracteerde zorgaanbieder, zoals Buurtzorg, Thuiszorgorganisaties of kleinschalige teams.

De eigen bijdrage voor Wlz is een percentage van je inkomen en loopt via het CAK. Dit kan oplopen tot €875,40 per maand (maximum in 2024), maar hangt af van je inkomen. De derde is de Zorgverzekering.

Deze dekt zorg die niet onder Wmo of Wlz valt, maar wel medisch is nodig.

Denk aan wondverpleging, katheterzorg of het toedienen van injecties. Dit regel je via je zorgverzekeraar. Je hebt hiervoor een verwijsbrief van de huisarts nodig.

De zorgverzekering betaalt dit meestal vanuit het basispakket, zonder eigen bijdrage. Wel tellen de kosten mee voor je eigen risico.

Een verpleegkundige kan hier vaak langskomen voor een halfuurtje zorg. Dit kan goed samengaan met jouw mantelzorg.

De kern: Vraag altijd eerst bij de gemeente of het CIZ na of je naaste recht heeft op Wmo of Wlz. Dat bepaalt wat er vergoed wordt. De zorgverzekering is aanvullend.

Hoe werkt dat in de praktijk?

Stel, je vader heeft dementie. Hij woont nog thuis.

Jij bent zijn vaste steun. Je regelt zijn eten, zijn medicijnen en je bent er 's avonds. Hij kan niet meer alleen douchen.

Je vraagt een Wlz-indicatie aan via het CIZ. Die keurt hem goed voor 'intensieve zorg'.

Je krijgt een budget of een gecontracteerde zorgverlener. Je kiest voor een wijkverpleegkundige die langskomt voor het douchen en de medicatie. Jij bent erbij, helpt met het aankleden en drinkt daarna een kop koffie met hem. Zo combineer je. Een ander voorbeeld: je moeder is 85 en valt weleens.

Ze is verder gezond, maar het huishouden is te zwaar. Je vraagt Wmo-hulp aan voor huishoudelijke ondersteuning.

De gemeente keurt 2 uur per week goed. Een professional komt schoonmaken. Jij doet de boodschappen en de was.

Je kunt ook kiezen voor een Pgb (persoonsgebonden budget). Dan huur je zelf iemand in.

Misschien een buurvrouw die voor €15 per uur schoonmaakt. Dan bepaal je zelf wie er komt en wanneer. Dit werkt vaak soepeler dan een groot thuiszorgbedrijf.

De combinatie is vaak nodig omdat de betaalde zorg niet 24/7 kan zijn. De wijkverpleging komt misschien 2x per dag.

Jij bent er de rest. Soms is er overlap.

Dan zorg je dat je taken duidelijk verdeelt. De wijkverpleging doet de medische handelingen. Jij zorgt voor de sociale contacten, de maaltijd en de structuur.

Dat is een krachtige mix. De zorgverlener kan je ook trainen in ergonomisch tillen om rugletsel te voorkomen, zodat jij ook beter weet wat je doet.

Modellen en kosten: Wat kun je verwachten?

Er zijn een paar modellen. Ten eerste: de gecontracteerde zorg via Wlz of Wmo.

De zorgverlener declareert rechtstreeks bij het Zorgkantoor (Wlz) of de gemeente (Wmo).

Jij betaalt alleen de eigen bijdrage via het CAK. Dit is een vast bedrag per maand (Wlz) of per vier weken (Wmo). Je hoeft je hier niet druk om te maken, maar het kan soms een maandje duren voordat alles loopt.

Een tweede model is het Pgb. Hiermee krijg je een budget en huur je zelf hulp in. Dit is flexibeler.

Je betaalt dan zelf de hulp, maar je mag het budget hiervoor gebruiken. De tarieven voor hulp via een Pgb verschillen. Een huishoudelijke hulp via een Pgb kost vaak €15-€20 per uur. Een persoonlijke verzorger via een Pgb ligt hoger, rond €30-€40 per uur.

Een verpleegkundige via een Pgb is vaak duurder, €50-€70 per uur. Je moet wel administratie bijhouden en contracten opstellen.

Dit vraagt tijd, maar geeft je veel vrijheid. Een derde model is particuliere hulp. Dit is zonder Wmo of Wlz.

Je betaalt alles zelf. Dit is handig voor kleine klusjes of als je snel hulp wilt.

Een particuliere schoonmaakster kost €15-€25 per uur. Een particuliere verpleegkundige is vaak €60-€90 per uur. Dit is duur, maar soms nodig voor specifieke zorg die niet direct via de gemeente geregeld is.

Je kunt dit combineren met je eigen mantelzorg, waarbij je zelf zorgt voor de juiste beschermende materialen en handschoenen. Je betaalt dan enkel voor de aanvulling.

Dit kan voor kortere periodes, bijvoorbeeld na een ziekenhuisopname. De kosten voor Wlz-eigen bijdrage hangen af van je inkomen.

In 2024 betaal je maximaal €875,40 per maand, maar als je alleen AOW hebt, is het lager. De Wmo-eigen bijdrage is maximaal €19,50 per 4 weken. Let op: deze bedragen wijzigen jaarlijks.

Check dit altijd even op de site van het CAK. Het is handig om vooraf een schatting te maken. Zo sta je niet voor verrassingen.

Praktische tips voor een goede balans

1. Verdeel de taken helder. Maak een lijstje. Wat doe jij? Wat doet de zorgverlener? Bijvoorbeeld: jij kookt, zij wassen. Zo ontstaat geen wrijving en weet iedereen waar hij aan toe is.
2. Vraag een casemanager aan. Bij dementie of complexe zorg is een casemanager een uitkomst. Hij of zij regelt alles rond de zorg, van indicatie tot planning. Dit ontlast jou enorm.
3. Gebruik hulpmiddelen. Een tillift, een douchezitje of een aangepast bed via de Wmo of Wlz kan wonderen doen. Dit bespaart fysieke belasting. Vraag dit direct bij de indicatie aan.
4. Zorg voor respijt. Vraag om logeeropvang of dagbesteding via de Wmo. Dit geeft jou een vrije dag. Je naaste is dan in goede handen. Dit voorkomt dat je overloopt.
5. Houd een dagboek bij. Schrijf op hoe vaak je helpt, hoe lang en wat je doet. Dit helpt bij de aanvraag voor Wmo of Wlz. Het is bewijsmateriaal voor wat er echt nodig is.
6. Check je eigen risico. De zorgverzekering betaalt verpleging, maar het telt mee voor je eigen risico van €385. Als je naaste vaak zorg krijgt, kan dit oplopen. Houd hier rekening mee.
7. Sluit je aan bij een mantelzorgorganisatie. In elke regio is er een. Ze bieden cursussen, lotgenotencontact en hulp bij het aanvragen van regelingen. Dit is vaak gratis.
8. Denk aan de Wmo-consulent. Dit is een onafhankelijke hulp vanuit de gemeente. Hij helpt je bij het aanvragen en begrijpen van regelingen. Gebruik deze kennis.
9. Vraag om een 'zorgplan'. Maak met de wijkverpleging een plan. Wanneer komen ze? Wat doen ze? Wat verwachten ze van jou? Dit voorkomt dat je te veel taken op je neemt.
10. Check de vergoeding van hulpmiddelen. Een scootmobiel via de Wmo is vaak gratis, maar je betaalt een eigen bijdrage. Een sta-op stoel via de Wmo is soms mogelijk, maar niet altijd. Vraag altijd na.

De combinatie van professionele thuiszorg en mantelzorg is een kwestie van goed organiseren. Het is een puzzel.

Elke puzzelstuk moet passen. Soms schuif je een stukje.

Soms vervang je er een. Het belangrijkste is dat je naaste goede zorg krijgt en dat jij het volhoudt. Durf hulp te vragen.

Gebruik de regelingen waar je recht op hebt. Jij bent de onmisbare schakel, maar je hoeft het niet alleen te doen.