Mantelzorg en werk combineren: Rechten en praktische tips

Je staat ’s ochtends op en weet dat je eerst naar je vader moet, die net uit het ziekenhuis komt. Daarna moet je door naar je werk, want er liggen deadlines te wachten.

Je voelt de druk al op je schouders drukken. Het gevoel dat je tussen twee vuren staat: wil je er voor je naaste zijn, maar moet je ook gewoon je boterham verdienen.

Dit is de realiteit voor zo’n 1 op de 5 Nederlanders die mantelzorg combineren met een betaalde baan. Het is een flinke opgave, maar het kan wel. Je bent echt niet de enige die hiermee worstelt. In deze gids praten we niet over ingewikkelde regeltjes, maar over hoe je het voor jezelf een beetje leuk en vol te houden bent.

Waarom combineren soms voelt als een huzarenstukje

Stel je voor: je bent de steun en toeverlaat voor je moeder die net een heupoperatie heeft gehad.

Je regelt de medicijnen, de thuiszorg en je bent haar emotionele ankerpunt. Tegelijkertijd heb je op je werk een projectleider die vraagt om resultaten. Het is een worsteling tussen je hart en je portemonnee. Mantelzorg is vaak onzichtbaar werk dat naast een fulltime baan gebeurt.

Je staat ’s avonds laat nog even de was op te vouwen voor je moeder, terwijl je eigenlijk moet slapen omdat je morgen weer vroeg moet beginnen. De impact op je eigen leven is groot.

Uit onderzoek blijkt dat mantelzorgers die ook werken vaker stress ervaren dan mensen die alleen werken.

Je sociale leven slinkt, je hobby’s verdwijnen naar de achtergrond en soms voelt het alsof je overal tekort schiet. Toch is het belangrijk om te beseffen dat dit combineren niet iets is wat je ‘erbij’ doet. Het is een levensfase die om een nieuwe aanpak vraagt. Je kunt niet eindeloos doorgaan zonder dat jezelf omvalt.

De belangrijkste rechten die jou helpen

Er zijn wetten en regels die jou als werknemer en mantelzorger beschermen. Dit is geen overbodige luxe, maar hard nodig. De Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO) is hierin een sleutel.

Via de WMO kun je hulp aanvragen voor de persoon voor wie je zorgt.

Denk aan huishoudelijke hulp, dagbesteding of een traplift. Dit ontlast jou enorm.

Je hoeft het niet allemaal zelf te doen. Een andere belangrijke wet is de Wet Wijziging Wet maatschappelijke ondersteuning (Wwzm). Deze zorgt dat mantelzorgers meer rekening kunnen houden met hun situatie op het werk.

Je hebt als werknemer recht op ‘mantelzorgverlof’. Dit verlof is niet betaald, maar het geeft je wel de tijd om belangrijke dingen te regelen.

Denk aan een artsbezoek of het opvangen van een crisissituatie. Het is wettelijk geregeld dat je werkgever hierover met je in gesprek moet gaan. Daarnaast is er de Wet verbetering poortwachter. Deze zorgt dat je niet zomaar wordt ontslagen als je minder productief bent door mantelzorg.

Je moet zelf wel aangeven dat je mantelzorger bent. Doe dit altijd schriftelijk.

Zo bouw je een dossier op voor het geval er problemen ontstaan.

Je rechten zijn er om te gebruiken, niet om te bewonderen. De WMO is jouw beste vriend in dit verhaal. Via de gemeente kun je een WMO-melding doen.

WMO: de basis voor ontlasting

Dit gaat vaak via de afdeling Sociale Zaken. De gemeente kijkt wat de zorgvraag is en welke hulp er nodig is. Dit kan variëren van 2 uur huishoudelijke hulp per week tot een volledig dagbestedingstraject.

De kosten voor WMO-hulp zijn vaak een eigen bijdrage. Deze ligt meestal tussen de €15 en €20 per uur, afhankelijk van je inkomen.

Dat is vaak nog goedkoper dan particuliere hulp. Voorbeeld: Je vader heeft hulp nodig met douchen en aankleden.

Via de WMO vraag je een Wijkverpleegkundige aan. Deze stelt een indicatie vast. Vaak krijg je dan 3 uur per week hulp van een thuiszorgmedewerker.

Dit kost je ongeveer €19 per uur eigen bijdrage. Dit scheelt jou een hoop tijd en energie.

Je kunt dan die 3 uur zelf werken of even bijkomen.

Praktische modellen om je werk en zorg te balanceren

Het draait allemaal om structuur. Zonder plan verdrink je in de taken.

Er zijn verschillende manieren om je tijd in te delen. Een populaire methode is de ‘mantelzorg-dagindeling’.

Hierbij plan je je werk uren strikt en blokkeer je vaste momenten voor zorg. Bijvoorbeeld: werken van 09:00 tot 17:00. Tussen 17:00 en 18:30 zorg voor je moeder (eten, medicijnen).

Na 18:30 is tijd voor jezelf. Een ander model is het gebruik van een ‘zorgrooster’. Dit deel je taken in met andere familieleden of buren. Maak een schema op papier of via een app.

Wie is er maandagavond? Wie regelt de boodschappen?

Dit voorkomt dat alles op jouw schouders terechtkomt. Het is een manier van delegeren die heel effectief is.

Flexibel werken: de sleutel tot succes

Prijsindicatie voor hulpmiddelen die je helpen bij deze structuur: een eenvoudige weekplanner (fysiek) kost ongeveer €10. Een digitale kalender-app is gratis. Een professionele zorgplanner via de thuiszorg (bijvoorbeeld via een WMO-consulent) is vaak onderdeel van de hulp en kost niets extra.

Thuiswerken is een uitkomst voor mantelzorgers. Je kunt tussendoor even kijken hoe het met je naaste gaat.

Veel werkgevers zijn hier nu meer open voor dan vroeger. Vraag aan je baas of je een aantal dagen per week thuis mag werken. Dit scheelt reistijd en je bent dichter bij huis voor calamiteiten.

Een andere optie is de 4-urige werkweek. Dit betekent dat je minder uren werkt, maar wel je vaste inkomen behoudt (soms via de Wet WIA of een regeling met je werkgever).

Dit is ideaal als je zorgintensief bent. Je werkt 4 dagen en hebt 1 dag vrij voor zorgtaken.

Dit bespreek je met je werkgever en de bedrijfsarts. Let op: als je mantelzorger bent, heb je soms recht op een belastingvoordeel. De zorgvergoeding (een onbelaste vergoeding) van je werkgever kan oplopen tot €2.500 per jaar.

Vraag je HR-afdeling hierover. Dit is een concrete financiële meevaller.

Stappenplan: van overleven naar leven

Je hoeft het wiel niet opnieuw uit te vinden. Hier is een concreet stappenplan om de boel op de rit te krijgen.

1. Doe een WMO-melding: Bel vandaag nog met je gemeente. Vraag naar het WMO-loket. Leg uit wat er speelt. Vaak heb je binnen 6 weken een intakegesprek.
2. Praat met je werkgever: Plan een gesprek. Neem een briefje mee met je rechten (mantelzorgverlof). Wees duidelijk over wat je nodig hebt.
3. Regel hulpmiddelen: Ga naar een thuiszorgwinkel. Koop een tillift (vanaf €200) of een douchestoel (vanaf €50) als dat nodig is. Vaak kun je deze ook via de WMO leasen voor een laag bedrag per maand.
4. Zoek lotgenoten: Sluit je aan bij een mantelzorggroep. Dit kan online of in de buurt. Delen van zorgen maakt ze lichter.
5. Pak je rust: Plan minimaal 1 avond per week vrij. Geen zorg, geen werk. Alleen jij.

Hulpmiddelen die het leven makkelijker maken

Er zijn producten die specifiek helpen bij het combineren van werk en zorg. Een goede is de ‘Medido’.

Dit is een pillenautomaat die je moeder helpt herinneren aan medicijnen. Dit voorkomt dat jij halsoverkop moet terugrijden van je werk. De aanschaf kost ongeveer €150, maar vaak vergoed door de zorgverzekering of WMO. Een andere handige tool is een ‘Personenalarmering’.

Als er iets gebeurt, drukt je naaste op een knop. Jij krijgt een seintje op je telefoon.

Je hoeft geen superheld te zijn. Vraag hulp, het is een teken van kracht, niet van zwakte.

Dit geeft rust tijdens je werk. De kosten hiervoor zijn ongeveer €15 per maand via een zorgverzekering of WMO-pakket. Een simpel hulpmiddel is een grote witte wandkalender.

Schrijf hierop alle afspraken (werk + zorg) in verschillende kleuren. Rood voor werk, blauw voor zorg. Dit geeft overzicht. Zo’n kalender kost €15 en voorkomt dat je afspraken dubbel plant.

De praktische tips voor jouw dagelijkse leven

Het draait allemaal om de kleine aanpassingen die een groot verschil maken.

• Gebruik je lunchpauze: Gebruik dit uur niet alleen voor eten. Bel even met de thuiszorg of check de agenda voor de avond. Dit scheelt tijd na werktijd.
• Zeg nee: Je kunt niet overal ja op zeggen. Zeg nee tegen die extra opdracht op het werk of die verplichte verjaardag. Jouw energie is een schaars goed.
• Automatiseer boodschappen: Laat boodschappen bezorgen via services zoals Picnic of Albert Heijn. Dit kost ongeveer €0,50 tot €1 per bestelling, maar bespaart je een uur rijden.
• Check je zorgverzekering: Veel verzekeringen hebben een mantelzorgcoach of vergoeden respijtzorg (vervanging van jou als zorger). Dit kan oplopen tot €500 per jaar.

Emotionele steun: praten helpt

Probeer je werk en zorgtaken te ‘mengen’ waar het kan, maar hou ze ook gescheiden waar het moet. Je emoties uiten is net zo belangrijk als het plannen van je tijd, zeker omdat culturele verschillen en taboes soms meespelen. Mantelzorg kan eenzaam maken. Zoek een maatje.

Dit kan een vriend zijn, maar ook een professional. De Mantelzorglijn (gratis nummer) is er speciaal voor jou.

Ze begrijpen wat je doormaakt. Probeer eens een ‘mantelzorgspreekuur’ of ga een gezellig mantelzorgcafé bezoeken in de buurt.

Dit is een laagdrempelige plek om even je verhaal te doen. Vaak zitten hier geen wachtlijsten. Het helpt om je verhaal te doen zonder oordeel. Je bent niet gek dat je dit moeilijk vindt.

Samen kom je verder

Het combineren van mantelzorg en werk is een uitdaging, maar met de juiste kennis en praktische stappen voor je loopbaan kun je het volhouden. Gebruik de WMO, praat met je baas en zoek hulp.

Je hoeft dit niet alleen te doen. Pak de hulpmiddelen aan die er zijn, van een tillift tot een goede planning. Onthoud dat je eigen welzijn de basis is voor goede zorg. Zorg goed voor jezelf, dan kun je er ook voor de ander zijn.