Mantelzorger en eigen gezondheid: Vergeet je de huisarts niet

Je staat op. Je maakt je klaar voor weer een dag mantelzorgen.

Je partner heeft hulp nodig met douchen, je moeder moet naar de fysiotherapeut en tussendoor probeer je nog even de was op te vouwen.

Je voelt een drukkend gevoel in je borst. Een lichte hoofdpijn. Je neemt een paracetamolletje en denkt: het stelt niets voor, ik ben gewoon moe. Maar wanneer was jij voor het laatst zelf bij de huisarts?

Waarom jouw gezondheid er echt toe doet

Een mantelzorger is vaak een rots in de branding. Je regelt alles voor een ander, maar je eigen afspraken schuiven makkelijk aan de kant.

Het gevaar is dat je lichaam op een gegeven moment roept: stoppen nu. Je kunt pas goed voor een ander zorgen als je zelf fit bent. Het is geen egoïsme; het is noodzakelijk.

Denk aan de kleine klachten die je negeert. Een beetje rugpijn van het tillen van je vader uit zijn stoel.

Een vermoeidheid die niet weggaat, hoe vroeg je ook naar bed gaat. Dit zijn signalen. Als je deze negeert, loop je het risico dat je zelf uitvalt. En wie zorgt er dan voor je vader of moeder? Veel mantelzorgers denken dat ze sterk moeten zijn.

Een uitgeputte mantelzorger kan niemand helpen. Zorgen voor jezelf is zorgen voor de continuïteit van de zorg.

Dat ze door moeten gaan. Maar sterk zijn betekent ook weten wanneer je hulp nodig hebt.

De huisarts is jouw eerste aanspreekpunt. Niet alleen voor ernstige ziektes, maar juist voor de vage klachten die ontstaan door de stress en de fysieke belasting. Herken je dit?

De signalen die je niet moet negeren

Je slaapt onrustig omdat je wakker ligt van de zorgen om je naaste.

Je hebt continue last van je schouders door het vele tillen of het helpen bij de persoonlijke verzorging. Je bent prikkelbaar tegenover vrienden of familie. Dit zijn geen 'normale' klachten voor een mantelzorger.

Je hoeft niet te wachten tot je echt ziek bent. De huisarts kan je helpen met preventie.

Denk aan fysiotherapie voor je rug, een gesprek met de praktijkondersteuner over stress, of een check-up van je bloeddruk. In Nederland is de huisarts de poortwachter naar de specialistische zorg. Maak er gebruik van.

De kern: Hoe pak je dat aan, naar de huisarts?

Het probleem is vaak tijd. Waar haal je die vandaan tussen de zorgmomenten door?

De oplossing is planning en duidelijkheid. Je moet jezelf zien als een 'cliënt' in je eigen agenda.

Plan je afspraak ruim van tevoren. Bel de praktijk en zeg direct: "Ik ben mantelzorger en heb klachten die mogelijk te maken hebben met de belasting. Ik heb een uitgebreider consult nodig." Dit helpt de assistente om voldoende tijd in te plannen. Meestal is dit 10 tot 15 minuten in plaats van de standaard 5 minuten.

Maak vooraf een lijstje. Schrijf op wat je voelt, hoe lang je het al hebt en wat je dagelijkse activiteiten belemmert.

De praktijkondersteuner: je geheime wapen

Ben je bang om te huilen tijdens het gesprek? Dat is oké. De huisarts heeft dit vaker gezien. Het is menselijk. Bij veel huisartsenpraktijken werkt een praktijkondersteuner (POH).

Dit is een verpleegkundige of sociaal werker die specifiek kijkt naar psychische en sociale klachten. Voor mantelzorgers is dit een goudmijn, net als de ondersteuning van een ervaren mantelzorgcoach.

Je kunt bij hen terecht voor een gesprek over de mentale druk.

Vraag bij de assistente specifiek om een afspraak met de praktijkondersteuner. Zeg: "Ik heb het zwaar met de mantelzorg en wil graag praten over hoe ik dit volhoud." Zij kunnen je leren om beter te ontspannen, grenzen te stellen of signalen van een burn-out herkennen. Ook kunnen zij adviseren over een mantelzorgovereenkomst voor duidelijke afspraken. Dit is vaak sneller mogelijk dan een afspraak met de huisarts zelf.

WMO en thuiszorg: Ontlast jezelf

Je hoeft het niet alleen te doen. De Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO) is er specifiek om jou te ontlasten.

Veel mantelzorgers denken dat ze geen recht hebben op hulp, omdat "het nog net gaat". Maar de WMO kijkt naar wat jij nodig hebt om de zorg vol te houden. Bij een mantelzorgsteunpunt in jouw gemeente kun je terecht voor advies, of direct een aanvraag doen voor respijtzorg.

Dit betekent dat een professional de zorg tijdelijk van je overneemt, zodat jij even vrij bent.

Dit kan zijn door een thuiszorgmedewerker die langskomt voor de persoonlijke verzorging of het huishouden. De kosten voor de WMO zijn in 2024 vaak een eigen bijdrage van €19,50 per 4 weken (afhankelijk van je inkomen). Naast WMO is er vaak budget voor hulpmiddelen. Een sta-op stoel kan de belasting op je rug verminderen.

De WLZ: Zwaardere gevallen

Een douchekrukje zorgt dat je niet continue hoeft te tillen. Deze middelen worden vaak vergoed vanuit de WMO of de zorgverzekering (met de Wet Tegemoetkoming Chronisch Zieken en Gehandicapten, WTCG).

Als de zorgtaak zwaarder wordt, kom je misschien in aanmerking voor de Wet Langdurige Zorg (WLZ). Dit is voor mensen met een zwaardere zorgvraag. Hierbij kun je denken aan 24-uurszorg of een volledig pakket thuis (VPT).

De eigen bijdrage voor de WLZ kan oplopen tot €200 - €300 per maand, afhankelijk van je inkomen en vermogen.

Dit is een complex traject, maar het levert veel meer ademruimte op. Vraag een onafhankelijk cliëntondersteuner om hulp bij het aanvragen van WMO of WLZ. Deze dienst is gratis. Zij weten precies hoe je de aanvraag moet motiveren, zodat je geen 'nee' krijgt.

Praktische tips voor de mantelzorger

Het is tijd voor actie. Hieronder vind je concrete stappen die je vandaag nog kunt zetten.

• Check je bloeddruk: Bij de drogist (bv. Etos of Kruidvat) kun je voor €30,- een goede bloeddrukmeter kopen. Meet eens per week. Te hoge waarden? Bel de huisarts.
• Plan een 'ik-moment': Zet wekelijks 2 uur in je agenda voor jezelf. Geen boodschappen, maar echt iets voor jou. Ga wandelen, lees een boek of neem een bad.
• Gebruik hulpmiddelen: Kijk naar een tillift of een glijplank als je veel moet tillen. Dit bespaart je rug enorm. Vraag de ergotherapeut (via de WMO) om advies.
• Sluit je aan bij een groep: Mantelzorgbijeenkomsten helpen. Je praat met lotgenoten. Dit vermindert het gevoel van eenzaamheid.

Kies er één uit en plan hem in. Verdriet en stress uiten helpt. Praat met de huisarts over je gevoelens.

Een voorbeeldplan voor volgende week

Soms is een lage dosis medicatie of een doorverwijzing naar een psycholoog nodig om weer even op adem te komen.

Zie dit niet als falen, maar als een tool om door te kunnen gaan. Maak het niet te groot. Begin klein. Hier is een voorbeeld van hoe je de balans kunt herstellen zonder je zorgtaak te verwaarlozen: De huisarts staat aan jouw kant.

1. Maandag: Bel de huisarts om een afspraak te maken voor jezelf (niet voor je naaste!).
2. Dinsdag: Doe 10 minuten ademhalingsoefeningen (via YouTube of een app).
3. Woensdag: Vraag een buurvrouw of kennis of ze even een uurtje op je naaste past voor een boodschap.
4. Donderdag: Neem de tijd om gezond te koken. Eet je groenten.
5. Vrijdag: Overweeg een hulpmiddel aan te vragen via de WMO als je merkt dat het tillen te zwaar wordt.

Zij weten dat mantelzorg zwaar is. Zij willen je helpen om gezond te blijven.

Dus, pak je telefoon. Maak die afspraak. Jij bent het waard.