Valmat naast het bed plaatsen: Welke dikte beschermt het best
Een valmat naast het bed is vaak het eerste hulpmiddel waar mantelzorgers aan denken. Toch is dit anders dan een standaard valmat in de woonkamer.
De slaapkamer heeft specifieke uitdagingen die je niet zomaar met een standaardmat kunt oplossen. Stel je voor: je vader of moeder wordt 's nachts wakker en probeert uit bed te stappen. De kamer is donker, de benen zijn stijf van de slaap en de medicijnen werken nog na.
Een standaard valmat is vaak te klein voor deze situatie. Het risico op een val naast de mat is groot.
Bovendien kan een te dikke mat het opstaan juist bemoeilijken. Een te dunne mat beschermt niet goed genoeg. Het gaat hier om een balans tussen veiligheid en zelfstandigheid.
Waarom dikte zo cruciaal is bij een bed
De dikte van een valmat bepaalt hoe hard de klap is als iemand er toch naast valt. Een te dunne mat van 2 centimeter voelt aan als een stuk karton. Bij een val op de harde vloer kan dit leiden tot heup- of polsbreuken.
Zeker bij oudere mensen met botontkalking is dit een reëel gevaar. De impact moet worden opgevangen.
De meeste valmatten voor naast het bed hebben een dikte tussen de 5 en 10 centimeter. Een mat van 5 cm is vaak net goed genoeg voor mensen die redelijk stabiel zijn.
Ze bieden bescherming maar blijven laag genoeg om makkelijk uit bed te stappen. Voor mensen met een hoog valrisico of dieper slapen, is een dikkere mat van 7 tot 10 cm aan te raden. Dit dempt de klap veel beter.
Let wel op: hoe dikker de mat, hoe hoger de stap wordt.
Dit kan het opstaan bemoeilijken. Een te hoge mat kan zelfs een struikelgevaar worden. Het is dus een afweging tussen bescherming en praktische bruikbaarheid. Dit hangt af van de mobiliteit van de persoon.
De juiste maat: lengte en breedte zijn belangrijker dan dikte
Een valmat moet minstens even lang zijn als de persoon die naast het bed slaapt.
Een standaardmat van 180 cm is voor veel mensen te kort. De voeten steken er dan nog overheen. Als iemand uit bed rolt, valt de voet alsnog op de harde vloer. Kies altijd voor een maat die minimaal 200 cm lang is.
Liever nog 220 cm voor extra veiligheid. De breedte is minstens zo belangrijk.
Een smalle mat van 60 cm geeft te weinig veiligheidsmarge. Iemand die 's nachts draait of verschuift, kan er makkelijk naast vallen.
Een goede standaardbreedte is 90 cm of 100 cm. Dit geeft ruimte om te bewegen en voorkomt dat de mat een belemmering wordt bij het uitstappen. Sommige merken bieden extra brede matten aan, tot 150 cm.
Dit is handig bij een tweepersoonsbed of voor mensen die erg onrustig slapen, bijvoorbeeld in combinatie met een betrouwbaar en stil verpleegbed. De keuze hangt af van de ruimte naast het bed.
Zorg dat er nog minimaal 50 cm loopruimte overblijft naast de mat. Dit voorkomt struikelen voor de mantelzorger.
De basis: antislip en materiaal
De onderkant van de valmat moet stroef zijn. Een mat die wegglijdt als iemand erop valt, is levensgevaarlijk.
Kies voor een mat met een ruwe, rubberen onderkant. Dit voorkomt schuiven op een gladde vloer.
Controleer dit altijd voordat je de mat aanschaft. De bovenkant moet comfortabel zijn maar niet te zacht. Een mat van traagschuim (memory foam) voelt comfortabel aan en vormt zich naar het lichaam.
Dit vermindert de pijn bij een val. Een mat van polyetherschuim is steviger en veert sneller terug.
Dit is handiger voor mensen die zelf weer op willen staan. Een te zachte mat kan het gevoel geven dat je wegzakt, wat verwarrend kan zijn. Hygiëne is essentieel bij thuiszorg, zeker rondom het geschikte bed voor thuisverpleging. Kies voor een hoes die wasbaar is.
Een ongelukje zit in een klein hoekje. Een hoes die je in de wasmachine kunt doen, scheelt een hoop werk.
Sommige matten hebben een speciale coating die vloeistoffen afstoot. Dit is handig bij incontinentie.
Keuzekader: Welke dikte kies jij?
Om de juiste keuze te maken, kijk je naar de situatie van de persoon.
- Laag risico (5 cm dik): De persoon is redelijk mobiel, is bij bewustzijn en slaapt niet diep. De valmat is een extra veiligheidsmaatregel. Voorbeeld: Een oudere die 's nachts af en toe moet plassen.
- Medium risico (7 cm dik): De persoon heeft medicijnen die duizeligheid kunnen geven, of heeft 's nachts wat hulp nodig. De mat moet goed beschermen maar nog makkelijk uit te stappen zijn. Voorbeeld: Iemand die herstelt van een heupoperatie.
- Hoog risico (10 cm dik): De persoon slaapt diep, heeft weinig kracht of is verward. De valmat moet maximale demping bieden. Een hogere stap is hier acceptabel omdat de veiligheid voorop staat. Voorbeeld: Iemand met dementie of ernstige spierzwakte.
Gebruik dit overzicht om te bepalen wat nodig is. Vergeet niet de WMO in te schakelen.
Een valmat is vaak een hulpmiddel dat via de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO) geregeld kan worden. Neem contact op met de gemeente voor een indicatie. Een WMO-consulent kan helpen bij het aanvragen. Vaak werkt de gemeente samen met thuiszorgorganisaties die de mat kunnen leveren.
Praktische tips voor de plaatsing
Plaats de valmat direct naast het bed, aan de kant waar de persoon uitstapt. Leg de mat zo dat deze vastloopt tegen de bedpoten. Dit voorkomt dat de mat verschuift.
Zorg dat de mat iets lager ligt dan het matrasniveau. Dit voorkomt struikelen bij het in- en uitstappen.
Controleer de vloer onder de mat. Een tapijt kan de antislipfunctie versterken, maar een harde vloer vereist een goede onderkant.
Zorg dat er geen snoeren of andere obstakels onder de mat liggen. Dit kan de werking van de mat belemmeren. Test de situatie samen.
Laat de persoon een paar keer oefenen met in- en uitstappen. Voelt het stabiel?
Is de stap te hoog? Pas de dikte of hoogte aan als dit niet prettig voelt. De veiligheid is belangrijk, zeker bij het gebruik van een comfortabel hoog-laag bed, maar de zelfstandigheid is dat ook. Een valmat naast het bed is geen vervanging van toezicht.
Bij hoog risico is nachtelijke monitoring soms nodig. Denk aan een bewegingssensor of een alarm.
Dit in combinatie met de juiste valmat geeft de beste bescherming. Zo blijft slapen veilig en comfortabel.