Wondverzorging thuis uitvoeren: Wat mag de mantelzorger zelf doen

Je staat voor het ledikant van je moeder. Een klein wondje na een val, een pleister die moet worden verwisseld.

Je hartslag gaat iets omhoog. Mag je dit wel zelf? En hoe doe je het zonder pijn te veroorzaken?

Thuis wondverzorging is voor veel mantelzorgers een drempel. Toch is het vaak iets wat je prima kunt leren.

Het scheelt een hoop geregel en een dure thuiszorgbezoek voor zo’n kleine handeling. In deze gids leg ik je precies uit wat er mag en wat je het beste kunt doen.

Wat is wondverzorging door een mantelzorger?

Wondverzorging door een mantelzorger betekent dat jij, als partner, kind of buur, helpt bij het verzorgen van een wondje dat niet meer door een verpleegkundige wordt gedaan.

Dit is vaak na ontslag uit het ziekenhuis of bij een chronische aandoening. De huisarts of wondverpleegkundige bepaalt wat er nodig is, en jij voert het uit.

Denk aan het schoonmaken van een drukpleister, het verwisselen van een katheter of het insmeren van een doorligwondje. Het is belangrijk om te weten dat je geen medische handelingen mag doen die alleen voor verpleegkundigen zijn. Je bent geen professional, maar je bent wel cruciaal voor het herstel. Je zorgt voor de dagelijkse basis. Dit heet ‘ondersteunende handelingen’.

Waarom is dit zo belangrijk voor de mantelzorger?

Een wond die niet goed verzorgd wordt, kan snel ontsteken. Dat leidt tot pijn, ziekenhuisopname en extra stress voor jou.

Door het zelf te doen, houd je de regie in eigen hand.

Je hoeft niet elke dag te wachten op de thuiszorg die misschien net niet past in het schema. Dit geeft rust en zelfvertrouwen. Daarnaast is het een manier om de kosten te beperken.

Thuiszorg kost geld, ook voor de gemeente. Via de Wmo (Wet maatschappelijke ondersteuning) kun je hulp krijgen, maar soms is het makkelijker en goedkoper om het zelf te doen. Bovendien voelt het voor de verzorgde vaak fijner en vertrouwder om door een bekende geholpen te worden.

De kern van de wondverzorging: stap voor stap

Stel je voor: je moeder heeft een klein wondje op haar scheenbeen. De huisarts heeft gezegd: “Dagelijks schoonmaken en een nieuwe pleister.” Hoe pak je dat aan?

De kern van wondverzorging is simpel: schoon, droog en bedekt houden. Maar de uitvoering vraagt aandacht. Je begint altijd met wassen.

Gebruik lauwwarm water en een milde zeep, zoals de Dettol zeep of een zachte wasgel van Neutral.

Was je eigen handen grondig, minstens 1 minuut. Trek handschoenen aan als je die hebt (latex of nitril, te koop bij de drogist voor €5 per doosje). Spoel de wond voorzichtig af. Wrijf niet! Druk voorzichtig droog met een steriel gaas (van de apotheek, circa €3 voor 10 stuks).

Daarna komt het verband. Gebruik wat de arts heeft voorgeschreven.

Is het een hydrocolloïd pleister (zoals Comfeel) of een schuimverband (Mepilex)? Leg het erop en zorg dat de randen goed plakken. Vouw het niet om, tenzij het speciale fixatiegaas is.

Welke hulpmiddelen heb je nodig?

Zorg dat het niet te strak zit, want dat knelt de doorbloeding.

Controleer dagelijks of de wond rood, warm of dik wordt. Dat zijn tekenen van infectie. Je hoeft geen dure spullen in huis te halen.

• Steriele gaasjes: 10x10 cm, pak van 10 stuks (€3).
• Non-woven kompressen: zacht materiaal dat niet plakt (€4 voor 50 stuks).
• Fixatiegaas (Fixomull): elastisch verband om het kompres vast te houden (€5 per rol).
• Handschoenen: nitril, poedervrij (€5 per 100 stuks).
• Wond spray: bijvoorbeeld Prontosan (€8), om de wond schoon te houden zonder te wrijven.

Voor de meeste wonden heb je een standaard setje nodig. Dit koop je bij de drogist of apotheek.

Een basispakket kost ongeveer €20 tot €30. Is er sprake van een complexe wond, zoals een decubitus (doorligwond) of een stoma?

Dan schrijft de arts speciale producten voor. Die kun je vergoed krijgen via de Wmo of de zorgverzekering. Vraag de wondverpleegkundige om een recept.

Verschillende soorten wonden en hoe je ze behandelt

Niet elke wond is hetzelfde. Het type wond bepaalt wat jij mag doen.

Ik bespreek drie veelvoorkomende situaties bij mantelzorg, waarbij je soms zelf de thuiszorg moet plannen. 1.

Een oppervlakkige schaafwond of snee:
Dit mag je zelf verzorgen. Maak schoon met water en zeep. Dek het af met een pleister.

Gebruik een waterafstotende pleister als het in contact komt met water (€3 per stuk bij Kruidvat). Controleer of de pijn minder wordt.

2. Een post-operatieve wond (na operatie):
Vaak mag je de hechtingen niet verwijderen. Dat doet de huisarts. Jij mag wel de wond schoonhouden en de pleister verwisselen.

Gebruik zoutwateroplossing (fysiologisch zout, €2 per flesje) om te spoelen. Dit is zachter dan water uit de kraan.

Trek de pleister pas open als het wondvocht door het gaas heen komt (meestal na 2-3 dagen). 3. Een chronische wond (diabetes, spataderen):
Hier is extra voorzichtigheid nodig.

De huid is kwetsbaar. Gebruik een vochtinbrengende crème rondom de wond, maar nooit op het open stuk.

Vraag de wondverpleegkundige naar het juiste verband. Soms is een speciale zalf nodig, zoals Jellinet of Zinkzalf (€8-€10). Dit mag je vaak zelf smeren, tenzij het om antibiotica zalf gaat.

"Als je twijfelt, bel de huisarts. Liever een keer te veel bellen dan een ontsteking missen."

WMO, thuiszorg en kosten: wat regel je?

Veel mantelzorgers vragen zich af: wie betaalt dit? Of het nu gaat om wondzorg of sondevoeding thuis geven, de kosten voor hulpmiddelen lopen snel op.

Gelukkig is er hulp via de Wmo. De gemeente kan je helpen met een vergoeding voor verpleegartikelen. Dit heet ‘hulp bij het huishouden’ of ‘verpleging en verzorging’.

Je kunt een Wmo-melding doen bij de gemeente. Vaak volgt er een keukentafelgesprek.

Leg uit dat je mantelzorger bent en dat je bepaalde handelingen overneemt, maar dat je materiaal nodig hebt.

Soms krijg je een budget (PGB) waarmee je producten kunt kopen. Andere keren regelt de gemeente een leverancier. Verzekeringszaken zijn ook belangrijk. Een basisverzekering dekt vaak alleen medisch noodzakelijke hulpmiddelen op recept.

Prijzen en alternatieven

Een aanvullende verzekering (€10-€20 per maand) dekt soms extra verbandmateriaal. Check dit bij je zorgverzekeraar.

Koop niet zomaar alles zelf. Bespreek het plan met de wondverpleegkundige; zij weet wat declarabel is. Als je zelf moet kopen, zijn dit gangbare prijzen (indicatie 2024):

• Pleisters: Vanaf €2 per stuk voor speciale hydrocolloïd pleisters (bv. Hansaplast Extra). Goedkope varianten (€1 per stuk) werken ook voor kleine snijwonden.
• Verbandjes: Een rol Fixomull kost €5. Een rol katoenen verband (hydrofiel) kost €3.
• Reiniging: Prontosan spray (€8) vs. fysiologisch zout (€2). Zout is goedkoper, spray is makkelijker.

Een alternatief voor dure merken zijn huismerken van de drogist (Kruidvat, Etos).

Deze zijn vaak net zo goed. Let op: bij gevoelige huid of allergieën, kies dan wel voor de A-merken zoals L&R of Hartmann. Deze zijn zachter en plakken minder snel vast aan de wond.

Praktische tips voor jou als mantelzorger

Wil je het makkelijk maken voor jezelf? Zorg voor een vaste routine.

Kies een moment op de dag dat de persoon rustig is, bijvoorbeeld na het ontbijt. Zorg dat alle spullen binnen handbereik liggen op een schone ondergrond.

Leg een handdoek op de tafel of het bed. Let op je eigen houding. Buig niet te ver over het bed heen. Gebruik een stoel of krukje om zelf comfortabel te zitten.

Je rug is ook belangrijk! Gebruik eventueel een wondzorgkussen of een verhoogd ledikant als dat via de Wmo geregeld kan worden (kosten: €100-€300, vaak vergoed).

Voorkom infecties. Gooi gebruikte materialen direct weg in een afvalbakje met deksel. Was je handen weer na elke handeling.

Draag handschoenen als er sprake is van wondvocht. En check altijd de huid rondom de wond.

Is het rood of gezwollen? Neem contact op met de wondverpleegkundige of huisarts. Wacht niet af.

Tot slot: vraag hulp. Je hoeft dit niet alleen te doen. Zo kan de wijkverpleegkundige injecties thuis toedienen om je te ontlasten, of een familielid kan het overnemen.

Samenwerken maakt het draagbaar. En onthoud: je doet het goed zolang je aandachtig en hygiënisch te werk gaat. Jij bent de steunpilaar, en met de juiste handelingen houd je iemand gezond en comfortabel thuis.