Anti-decubitus matras kopen: Welk type past bij welke risicoscore

Een decubitusplek, oftewel een doorligwond, is het laatste wat je wilt voor je vader, moeder of jezelf.

Het begint als een onschuldige rode vlek en kan in enkele dagen uitgroeien tot een diepe, pijnlijke wond die maanden nodig heeft om te genezen. Of erger. De keuze voor het juiste matras is dus niet zomaar een aankoop; het is een cruciale beslissing voor de veiligheid en het comfort thuis.

Vooral als je te maken hebt met langdurige zorg, de WMO of een verpleeghuisplaats die nog even op zich laat wachten. Je wilt nu de beste bescherming regelen. Dit artikel helpt je om de juiste keuze te maken op basis van het risico op doorliggen.

Wat is een anti-decubitus matras eigenlijk?

Een anti-decubitus matras is een speciaal ontworpen matras dat de druk op de huid vermindert. Het doel is simpel: voorkom dat doorligwonden ontstaan of erger worden.

Een doorsnee matras geeft te veel druk op plekken waar botten dicht onder de huid liggen, zoals de hielen, stuit en schouders.

Een speciaal matras verdeelt deze druk veel beter, waardoor de doorbloeding op die plekken op peil blijft. Je koopt zo’n matras niet voor de lol. Meestal is er sprake van een situatie waarin iemand langdurig bedlegerig is of nauwelijks kan bewegen.

Denk aan iemand die net uit het ziekenhuis komt en revalideert, of aan iemand met een progressieve aandoening. Het is een hulpmiddel dat vaak onder de WMO valt, maar de keuze is aan jou.

Je wilt het beste voor je naaste. De markt is groot, van simpele luchtmatrassen tot geavanceerde systemen. De keuze hangt volledig af van het risico op doorliggen.

De risicoscore: de graadmeter voor je aankoop

Voordat je naar matrassen kijkt, moet je het risico op doorliggen inschatten.

Zorgverleners gebruiken hiervoor schalen zoals de Braden-schaal of de Norton-schaal. Die geven een score van 1 tot 20 of 23. Een lage score betekent een hoog risico.

Je kunt dit thuis ook inschatten. Vraag je af: kan deze persoon zichzelf nog draaien?

• Laag risico: De persoon kan zichzelf redelijk bewegen, maar heeft wel wat hulp nodig. De huid is nog intact.
• Gemiddeld risico: Bewegen is moeilijk, de persoon is vaak bedlegerig of zit lang in dezelfde stoel. De huid kan rood worden.
• Hoog risico: De persoon is volledig afhankelijk van hulp bij draaien. De huid is al beschadigd of er zijn meerdere risicofactoren (zwakte, vochtverlies, ondervoeding).

Is de huid kwetsbaar? Is er sprake van incontinentie?

Over het algemeen onderscheiden we drie risiconiveaus: Deze score bepaalt welk type matras je nodig hebt. Koop je een te simpele matras bij een hoog risico, dan faal je in je zorgtaak. Koop je te duur materiaal bij een laag risico, dan geef je onnodig geld uit. Het is een afweging tussen zorg en budget.

Welk matras bij welke risicoscore?

Er zijn grofweg drie typen matrassen: de statische schuimmatras, de luchtmatras met constante druk en de luchtmatras met wisseldruk. Elk type past bij een specifieke risicoscore.

Laag risico: De statische schuimmatras

We bespreken ze hieronder, met focus op wat je in de praktijk tegenkomt via de WMO of thuiszorg.

Bij een laag risico op doorliggen volstaat vaak een hoogwaardige schuimmatras. Net als bij een anti-decubitus kussen voor de rolstoel is dit geen standaard product uit de winkel, maar een speciale variant. Ze zijn gemaakt van koudschuim of traagschuim.

Traagschuim (visco-elastisch) vormt zich naar het lichaam en vermindert drukpunten. Dit type matras is stil, heeft geen stroom nodig en is relatief licht.

Gemiddeld risico: Luchtmatras met constante druk

Prijsindicatie: Een goed matras voor een eenpersoonsbed (90x200 cm) koop je vanaf €150 tot €300. Deze matrassen zijn vaak te verkrijgen via de WMO (hulpmiddelen), maar als je ze zelf koopt, is dit een betaalbare optie. Ze zijn ideaal voor mensen die ’s nachts draaien, maar overdag ook actief zijn. Als bewegen moeilijker wordt, is een luchtmatras met constante druk de volgende stap.

Dit matras bestaat uit luchtcellen die constant opgeblazen blijven. De druk wordt gelijkmatig verdeeld over het lichaamsoppervlak.

Het voelt stevig aan, maar geeft meer mee dan schuim. Deze matrassen zijn stiller dan de wisseldrukvarianten en goed te gebruiken door mantelzorgers. Ze zijn vaak elektrisch en hebben een pomp nodig.

Een goed matras voor een 90x200 cm bed kost tussen de €300 en €600. Let op: deze matrassen zijn vaak zwaarder en vereisen een stopcontact in de buurt van het bed.

Hoog risico: Luchtmatras met wisseldruk (alternatievedruk)

Bij een hoog risico, of als er al een beginnende wond is, is een luchtmatras met wisseldruk essentieel. Dit is de gouden standaard voor langdurige zorg thuis. Het matras bestaat uit lange, horizontale luchtcellen.

Elke paar minuten (meestal 5 tot 10 minuten) verandert de druk: de ene cel wordt harder, de andere zachter. Dit zorgt voor een continue massage-effect en voorkomt dat de doorbloeding op één plek wordt afgekneld.

Deze systemen zijn vaak wat lawaaieriger door de pomp, maar de werking is onovertroffen.

Ze zijn geschikt voor mensen die volledig bedlegerig zijn. De prijzen liggen hoger: tussen €600 en €1.200. Veel thuiszorgorganisaties verhuren deze matrassen ook, vaak via de WMO-indicatie. Als je ze zelf koopt, let dan op de kwaliteit van de cellen en de garantie.

Prijzen, WMO en praktische overwegingen

De keuze voor een matras hangt niet alleen af van de risicoscore, maar ook van het budget en de WMO-regeling.

Veel mantelzorgers kiezen voor kopen om zekerheid te hebben, terwijl anderen huren voor flexibiliteit. Overzicht van kosten:

De WMO vergoedt hulpmiddelen als deze nodig zijn voor zelfredzaamheid. Een anti-decubitus matras valt hier vaak onder als de persoon langdurig ziek is. Je dient een aanvraag te doen bij de gemeente. Een verpleegkundige of huisarts moet aangeven dat het noodzakelijk is, zeker wanneer je zelf decubitus wonden wilt behandelen.

1. Statisch schuim (laag risico): €150 - €300. Ideaal voor eigen aankoop.
2. Lucht constante druk (gemiddeld risico): €300 - €600. Een goede middenweg.
3. Lucht wisseldruk (hoog risico): €600 - €1.200. Vaak noodzakelijk, soms via huur.

Let op: de WMO vergoedt vaak alleen de basiskwaliteit. Wil je een luxer model, dan moet je het verschil zelf bijbetalen.

Een ander praktisch aspect is het formaat. Meet het bed goed op. Een standaard eenpersoonsbed is 90x200 cm, maar er zijn ook twijfelaars (120x200 cm) en boxsprings.

Niet elk matras past op elk bed. Ook het gewicht is belangrijk.

Een luchtmatras met pomp kan 15 tot 20 kilo wegen. Kan de mantelzorg dit nog tillen?

Praktische tips voor de aankoop en het gebruik

Het kopen van een anti-decubitus matras is een secuur werkje. Je wilt geen miskoop doen en ook het anti-decubitus matras instellen moet nauwkeurig gebeuren om de gezondheid niet te schaden.

• Check de garantie: Een goed matras heeft minimaal 2 jaar garantie. Bij luchtmatrassen is de pomp vaak het zwakke punt. Koop je bij een thuiszorgwinkel? Vraag naar de servicevoorwaarden.
• Let op het geluid: Wisseldrukmatrassen maken geluid. Als de patiënt hier gevoelig voor is, kies dan voor een stiller model of een schuimmatras met een extra topdek.
• Combineer met bedbodem: Een anti-decubitus matras werkt het best op een vlakke bodem. Een spiraalbodem is vaak goed, maar een elektrisch verstelbare bodem kan de druk op bepaalde plekken juist verhogen. Overleg dit met de leverancier.
• Proefliggen: Als het kan, vraag om een proefperiode. Thuiszorgwinkels bieden dit soms aan, zeker als je een WMO-indicatie hebt. Zo voelt de persoon of de hardheid bevalt.
• Verzorg de huid: Een matras helpt, maar het is geen wondermiddel. Blijf de huid inspecteren, gebruik huidverzorgende middelen en zorg voor voldoende vochtinname en eiwitten.

Hier zijn concrete tips om je keuze te vergemaken. Onthoud goed: een matras is maar één onderdeel van de zorg.

Draaien blijft belangrijk, ook op een goed matras. Zorg dat je de juiste hulpmiddelen, zoals glijlakens, bij de hand hebt. Door goed te luisteren naar de behoeften van je naaste en de risicoscore serieus te nemen, kies je het matras dat het verschil maakt. Zo blijft het thuis wonen comfortabeler en veiliger.