Decubitus wonden behandelen thuis: Wanneer huisarts of specialist

Je vader ligt in bed en heeft een rode plek op zijn heiligbeen. Je moeder zit in een rolstoel en klaagt over een pijnlijke hak.

Het zijn kleine signalen die groot kunnen worden. Decubitus, oftewel doorligwonden, ontstaan sneller dan je denkt.

Vooral als je ouder wordt of minder mobiel bent. Thuis zorgen voor iemand met zo’n wond voelt vaak onzeker. Wanneer bel je de huisarts?

Wanneer schakel je een specialist in? En wat kun je zelf al doen?

In deze gids leg ik je in gewone taal uit hoe je dit het beste kunt aanpakken. Geen ingewikkelde medische termen, maar praktische stappen die je vandaag nog kunt zetten.

Wat is decubitus eigenlijk?

Decubitus betekent letterlijk ‘doorliggen’. Het ontstaat als de huid te lang onder druk staat.

Denk aan iemand die lang in dezelfde houding in bed of in een stoel zit.

De huid krijgt minder zuurstof en kan beschadigen. Dat begint vaak onschuldig: een rode plek die niet wegtrekt. Maar het kan snel verergeren.

Van een rode plek tot een blaar, open wond of zelfs een gat in de huid. Bij ouderen of mensen met een kwetsbare huid gaat dit extra snel. De plekken ontstaan vooral op plaatsen waar bot en huid dicht bij elkaar zitten. Bijvoorbeeld op de hielen, het stuitbeen, de ellebogen of schouders.

Ook als iemand lang in een rolstoel zit, kunnen er plekken ontstaan op de zitbotten.

Een doorligwond is niet alleen pijnlijk, maar kan ook ernstige infecties veroorzaken. Daarom is vroegsignalering essentieel.

Een rode plek die na twee uur nog zichtbaar is, is een eerste alarmsignaal. Het goede nieuws: je kunt veel doen om decubitus te voorkomen en te behandelen. Thuis, met de juiste hulpmiddelen en onder begeleiding.

Soms is de huisarts voldoende, soms is specialistische zorg nodig. In dit artikel lees je precies wanneer je wat moet doen.

Wanneer bel je de huisarts?

De huisarts is je eerste aanspreekpunt bij verdenking op decubitus. Vooral als het om een beginnende wond gaat.

Een rode plek die niet wegtrekt, een plek die warm aanvoelt of licht gezwollen is. Bel de huisarts als je twijfelt. Liever een keer te veel bellen dan te laat.

De huisarts kan inschatten hoe diep de wond is en of er infectiegevaar is.

Ook als je mantelzorger bent en je weet niet goed hoe je de wond moet verzorgen, is de huisarts een goed startpunt. Hij of zij kan je doorverwijzen naar de wondverpleegkundige van de huisartsenpraktijk. Deze komt soms zelfs thuis. In veel gevallen is de huisarts voldoende voor lichte tot matige decubitus.

• De huid open is gegaan en er vocht of pus uitkomt.
• De wond groter wordt of harder aanvoelt.
• Er sprake is van koorts of een algeheel ziek gevoel.
• De pijn niet te verdragen is, ook niet met pijnstilling.

Denk aan een rode plek of een oppervlakkige wond (graad 1 of 2). Bel direct de huisarts als:

De huisarts kan een wondcheck doen, eventueel met behulp van een verpleegkundige. Hij kan ook een aanvraag doen voor hulpmiddelen via de WMO, zoals een speciaal matras of kussens.

Wanneer is specialistische zorg nodig?

Soms is de huisarts niet genoeg. Dan is er een specialist nodig, zoals een wondarts (chirurg of dermatoloog) of een revalidatiearts. Dit is het geval bij diepe wonden (graad 3 of 4).

Als het gat in de hond zo diep is dat je vet of spieren ziet, of zelfs bot.

Dat klinkt heftig, en dat is het ook. Deze wonden vereisen intensieve zorg en vaak ziekenhuisbehandeling.

Een specialist is ook nodig als de wond niet geneest ondanks goede verzorging. Of als er sprake is van complicaties, zoals een ernstige infectie of wondroos. Soms is een operatie nodig om dode weefsels te verwijderen.

Of om de wond te sluiten met een huidtransplantatie. Dit gebeurt meestal in het ziekenhuis, maar de nazorg kan thuis plaatsvinden.

Thuiszorg speelt hierbij een belangrijke rol. De wondverpleegkundige van de thuiszorg kan de wond dagelijks verzorgen. Zij werken samen met de specialist. Via de WMO kun je hulpmiddelen aanvragen, zoals een luchtdrukmatras of speciale kussens.

Deze zijn essentieel om druk te verlagen en genezing te bevorderen. De kosten voor een luchtdrukmatras liggen tussen de €50 en €150 per maand, afhankelijk van je zorgverzekering en WMO-regeling.

Thuis behandelen: wat kun je zelf doen?

Thuisbehandeling begint met preventie. Zorg voor voldoende beweging, ook als iemand bedlegerig is.

Draaien, omdraaien, liggen op de zij: het helpt allemaal. Gebruik bijvoorbeeld specifieke hulpmiddelen bij eenzijdige verlamming, zoals een draaikussen of een glijlaken.

Deze zijn vaak verkrijgbaar via de WMO of thuiszorgwinkel. Een draaikussen kost ongeveer €20 tot €40. Een glijlaken is er al vanaf €30. Verder is het belangrijk om de huid goed te verzorgen.

Was de huid dagelijks met milde zeep, dep droog (niet wrijven) en smeer in met een vochtinbrengende crème.

Gebruik geen alcohol of agressieve middelen. Bij rode plekken kun je een zinkzalf of speciale decubituszalf gebruiken, zoals Cavilon of Mepilex. Een tube zinkzalf kost ongeveer €5 tot €10.

Mepilex verband is duurder: ongeveer €15 tot €25 per stuk. Belangrijk is ook de ondergrond.

Een standaard matras is vaak niet voldoende. Een anti-decubitusmatras of luchtdrukmatras vermindert de druk op kwetsbare plekken.

Deze zijn vaak via de WMO te regelen. De maandelijkse huur ligt tussen de €50 en €150. Ook een zitkussen voor in de rolstoel of stoel helpt.

Denk aan een gel-kussen of luchtgevuld kussen. Prijzen variëren van €30 tot €100.

“Een goed matras is geen luxe, maar een must voor wie langdurig ligt of zit.”

Een goed kussen voorkomt drukplekken op de zitbotten. Zorg dat je altijd een wondverpleegkundige inschakelt bij open wonden.

Zij kunnen de wond meten, schoonmaken en verbinden. Ook geven ze tips voor de juiste houding en hulpmiddelen.

Thuiszorg is vaak onderdeel van een WMO- of WLZ-indicatie. Vraag dit na bij de gemeente of het WMO-loket.

Praktische tips voor mantelzorgers

Als mantelzorger draag je een zware taak. Vooral als je ook nog andere taken hebt.

1. Check dagelijks de huid. Kijk op plekken die onder druk staan: hielen, stuit, ellebogen, schouders. Gebruik een spiegel of vraag hulp.
2. Verander de houding om de 2 uur. Zet een wekker. Draai, lig op de zij, zit rechtop. Gebruik kussens om de druk te verlagen.
3. Vraag hulp bij wondverzorging. Schakel een wondverpleegkundige in. Zij weten precies welke producten werken.
4. Regel hulpmiddelen op tijd. Vraag een WMO-adviesgesprek aan. Een luchtdrukmatras of zitkussen kan het verschil maken.
5. Let op voeding en vocht. Een goede conditie helpt de huid te herstellen. Eiwitrijke voeding en voldoende drinken zijn essentieel.
6. Neem zelf rust. Mantelzorg is zwaar. Schakel hulp in van andere familieleden of professionele zorg. Je hoeft het niet alleen te doen.

Daarom hier een paar concrete tips om het makkelijker te maken: Onthoud: decubitus is te voorkomen en te behandelen. Met aandacht, de juiste hulpmiddelen en goede zorg.

Schakel op tijd de huisarts of specialist in. En vergeet niet: jij bent niet alleen. Er is veel hulp beschikbaar, van handige hulpmiddelen voor slechthorenden tot ondersteuning via de WMO, thuiszorg en mantelzorgorganisaties.