Bewegingstherapie voor dementie: Activiteiten en voordelen

Je ziet het gebeuren: je moeder die steeds vaker vergeet waar ze de sleutels heeft neergelegd, of je vader die moeite heeft met de trap. Dementie verandert veel, maar beweging kan een wereld van verschil maken.

Het is geen genezing, maar wel een krachtige manier om de kwaliteit van leven te behouden. Bewegingstherapie helpt om lichaam en geest zo lang mogelijk actief en verbonden te houden. Het geeft structuur, vermindert onrust en zorgt voor momenten van plezier. In dit artikel ontdek je hoe je dit kunt aanpakken, welke activiteiten werken en hoe je dit regelt via de WMO of thuiszorg.

Wat is bewegingstherapie bij dementie?

Bewegingstherapie bij dementie is simpelweg een gestructureerde manier van bewegen die is afgestemd op de behoeften van iemand met geheugenproblemen.

Het gaat niet om topsport of intensieve training. Het doel is om de lichamelijke en mentale gezondheid te ondersteunen.

Je kunt denken aan activiteiten zoals wandelen, fietsen op een hometrainer, of speciale oefeningen met balansen. Het draait allemaal om herhaling, ritme en veiligheid. Deze therapie is erop gericht om spierkracht en coördinatie te behouden. Maar het is meer dan dat.

Het helpt ook om het gevoel van eigenwaarde te vergroten. Iemand met dementie kan zich soms klein en afhankelijk voelen.

Door te bewegen, ervaart hij of zij dat het lichaam nog steeds kan doen wat het wil. Dit geeft een positief gevoel. Het is een activiteit waar je samen iets kunt doen, zonder dat het altijd over de ziekte hoeft te gaan.

Veel mantelzorgers denken dat beweging alleen voor jonge, gezonde mensen is. Niets is minder waar.

Juist voor ouderen met dementie is het essentieel. Het helpt om vallen te voorkomen, een veelvoorkomend probleem.

Een val kan leiden tot een heupbreuk en een snelle achteruitgang. Door regelmatig te bewegen, blijven de spieren sterk en de botten gezond. Het is een investering in de toekomst.

Waarom beweging zo belangrijk is

De voordelen van beweging bij dementie zijn enorm en wetenschappelijk bewezen. Ten eerste is er het effect op de hersenen. Door te bewegen, stimuleer je de aanmaak van stoffen die de hersencellen beschermen en nieuwe verbindingen helpen maken.

Dit kan helpen om het verloop van de ziekte te vertragen. Het geheugen blijft langer actief en de persoon kan zich beter concentreren.

Ten tweede is er het emotionele aspect. Dementie gaat vaak gepaard met angst, depressie en onrust.

Regelmatige lichaamsbeweging, zoals een dagelijkse wandeling van 20 minuten, kan deze klachten aanzienlijk verminderen. Het zorgt voor de aanmaak van endorfine, een stofje dat je een gelukkig gevoel geeft. Het helpt om de dag rustig te beginnen of om juist energie kwijt te raken aan het einde van de middag, wanneer de zonsondergang vaak voor extra onrust zorgt (sundowning).

Daarnaast is het sociaal belangrijk. Als je samen met je vader of moeder gaat wandelen, fietsen of oefeningen doet, heb je een gedeelde activiteit.

Het is een moment van verbinding. Je praat over de omgeving, over vroeger, over de bloemen die je ziet. Het hoeft niet altijd over de ziekte te gaan. Dit soort momenten van kwaliteit zijn goud waard voor zowel jou als voor de persoon met dementie.

Concrete activiteiten voor elke dag

Het mooie van bewegingstherapie is dat je het makkelijk thuis kunt doen.

Wandelen en buiten zijn

Je hebt geen dure sportschool nodig. De basis is simpel: veiligheid en herhaling. Begin altijd klein en bouw het langzaam op. Kijk naar wat de persoon nog leuk vindt en wat nog lukt.

Fietsen op een hometrainer

Het doel is om plezier te hebben en blessures te voorkomen. Een dagelijkse wandeling van 15 tot 30 minuten is een van de beste dingen die je kunt doen.

Kies een vast, vlak en bekend parcours. Denk aan een rondje door de eigen wijk of in een park in de buurt.

Balanceer- en coördinatieoefeningen

Buiten zijn zorgt voor daglicht, wat helpt bij het slaap-waakritme. Praat tijdens het wandelen over wat je ziet: een hond, een mooie auto, de bladeren die vallen. Dit houdt de aandacht erbij en maakt het tot een sociale activiteit.

Als wandelen niet meer veilig is, is een hometrainer een uitkomst. Je kunt deze vaak tweedehands kopen via Marktplaats voor €50 - €100.

• Sta op één been (houd eventueel vast aan een tafel).
• Loop een lijn op de vloer (bijvoorbeeld een stuk tape).
• Gebruik een balanshoop (te koop bij Bol.com voor €15 - €25) om op te staan en te zitten.

Nieuwe, eenvoudige modellen kosten rond de €150. Zorg voor een model met een lage instap en goede steun voor de rug. Je kunt de weerstand laag zetten, zodat het geen inspanning is maar een ritmische beweging.

Doe dit samen: jij op een stoel ernaast, terwijl hij of zij fietst.

Zittende oefeningen

10 minuten per dag is al een goed begin. Veiligheid staat voorop.

Door te oefenen met evenwicht, kun je vallen voorkomen. Met een evenwichtstrainer voor thuis kan dit op een veilige manier:

1. Armen en benen afwisselend optillen.
2. Met de armen cirkels maken (voor de schouders).
3. Een zachte bal knijpen (voor de handkracht).

Deze oefeningen helpen om de spieren in de benen en core sterker te maken. Dit is essentieel voor het zelfstandig blijven functioneren, zoals het opstaan uit een stoel. Voor mensen die minder mobiel zijn, zijn oefeningen op een stoel perfect. Dit kan gewoon thuis op de eigen keukenstoel. Denk aan:

Dit houdt de spieren soepel en verbetert de bloedcirculatie. Je kunt dit doen terwijl je samen naar de radio luistert of een kopje koffie drinkt.

Praktische tips voor mantelzorgers

Je wilt het beste voor je naaste, maar het kan ook vermoeiend zijn. Zorg dat je het volhoudt door het praktisch aan te pakken. Structuur en regelmaat zijn je beste vrienden.

Plan de bewegingsmomenten op vaste tijdstippen, bijvoorbeeld na het ontbijt en voor het avondeten. Een handige activiteitentracker voor ouderen kan hierbij extra houvast bieden.

Let altijd op de veiligheid. Zorg voor goede schoenen met een antislipzool.

Als je wandelt, kies dan voor een vlakke ondergrond zonder drempels. Thuis kun je losse kleedjes weghalen om struikelen te voorkomen. Als je merkt dat iemand moe wordt of duizelig wordt, stop dan meteen.

Het is geen wedstrijd. Blijf zelf ook goed voor jezelf zorgen.

Beweging is ook voor jou belangrijk. Misschien kun je samen met je naaste oefeningen doen die jij ook leuk vindt. Bewegen bij ouderen is immers essentieel, bijvoorbeeld met zittende oefeningen terwijl jij even je eigen spieren losmaakt. Vraag ook hulp. Misschien kan een buurvrouw of een vrijwilliger af en toe een wandeling maken. Dit ontlast jou en is ook voor je naaste leuk omdat er iemand anders is.

Hulp en vergoeding via WMO en thuiszorg

Je hoeft dit niet alleen te doen. De Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO) kan helpen.

Als je merkt dat je naaste niet meer zelfstandig kan bewegen of dat het niet meer veilig is, kun je een WMO-advies aanvragen bij de gemeente. Dit is gratis.

• Begeleiding: Een professional komt bij je thuis om te helpen met bewegingsoefeningen. Dit valt onder 'begeleiding individueel'. De eigen bijdrage hiervoor is in 2024 maximaal €19,05 per maand voor een alleenstaande en €38,10 voor een stel (inkomensafhankelijk).
• Hulpmiddelen: De gemeente kan een hometrainer of een looprek verstrekken. Dit kan zijn als lening of als een eenmalige voorziening. De kosten kunnen dan (deels) vergoed worden. Een looprek (rollator) krijg je vaak al vergoed via de basisverzekering, maar voor specifieke hulpmiddelen voor dementie zoals een aangepaste stoel of fiets, kun je bij de WMO terecht.
• Thuiszorg: Een wijkverpleegkundige kan helpen bij het opstellen van een bewegingsplan. Soms is er recht op persoonlijke verzorging, waarbij de thuiszorgmedewerker helpt bij het wassen en aankleden, wat ook al een bewegingsactiviteit is.

Een WMO-consulent komt bij je langs om te kijken wat er nodig is. De gemeente kan besluiten dat je recht hebt op hulp. Dit kan zijn: Vraag altijd naar de mogelijkheden bij je gemeente.

Soms is er ook budget voor mantelzorgondersteuning, zoals een cursus of een coach die jou helpt om de beweging op te zetten. Dit ontlast jou enorm.

Aan de slag: een stappenplan

Je hoeft niet alles tegelijk te doen. Begin klein en bouw het uit.

1. Observeer: Kijk een dag naar je naaste. Wanneer is hij of zij het meest alert? Plan de beweging dan.
2. Kies één activiteit: Begin met een wandeling van 10 minuten of 5 minuten fietsen op een hometrainer.
3. Maak het leuk: Doe het samen. Zet een favoriet muziekje op of praat over vroeger.
4. Blijf herhalen: Doe het elke dag op hetzelfde tijdstip. Ritme is rust.
5. Vraag hulp: Neem contact op met de WMO-afdeling van je gemeente voor een adviesgesprek. Vertel dat je hulp nodig hebt bij het organiseren van beweging voor je naaste.

Hier is een eenvoudig plan om te starten: Onthoud: elke stap is er één.

Het gaat niet om prestaties, maar om het plezier en de kwaliteit van de tijd die je samen hebt. Met beweging geef je je naaste en jezelf een stukje regie en vreugde terug.