Bocce (jeu de boules) voor mensen in rolstoel: Aangepaste sporten
Stel je voor: je zit in je rolstoel op een zonnig terras of in de tuin. Iemand rolt een kleine houten bal richting een witte bal.
Jij pakt je eigen bal, voelt het gewicht, en slingert hem met een soepele beweging naar voren. De bal rolt, stuitert een beetje, en komt netjes stil te liggen vlakbij het doel. Dat gevoel van precisie, de lichte spanning en het sociale contact: dat is Bocce, oftewel jeu de boules, voor rolstoelgebruikers.
Het is een sport die je op je eigen tempo kunt beoefenen, volledig aangepast aan jouw mogelijkheden.
Het draait niet om brute kracht, maar om een slimme worp en een scherp oog. Het is een activiteit die je makkelijk combineert met je dagelijks leven, of je nu net start met revalideren of al jaren in een rolstoel zit.
Wat is rolstoel-Bocce en waarom is het zo geschikt?
Bocce voor rolstoelgebruikers is een aangepaste versie van het klassieke Italiaanse balspel.
Het doel blijft hetzelfde: probeer met je ballen dichter bij het kleine witte balletje (de 'pallino' of 'but') te liggen dan je tegenstander. De aanpassingen zitten hem vooral in de manier waarop je de bal gooit en de plek waar je speelt. Je blijft namelijk in je eigen rolstoel zitten tijdens het spelen. Dit maakt de sport enorm toegankelijk en veilig, omdat je geen transfer nodig hebt naar een andere stoel.
Je kunt je volledig concentreren op je techniek. De sport is perfect voor rolstoelgebruikers omdat het weinig fysieke belasting geeft aan het bovenlichaam, mits je de juiste techniek gebruikt.
Het is een activiteit die je zowel indoor als outdoor kunt doen.
Denk aan een speciale sportzaal met een vlakke ondergrond, maar net zo goed op een verharde oprit of een terras. De sociale component is minstens zo belangrijk. Je speelt in teamverband of met z'n tweeën, waardoor je makkelijk contact legt met anderen.
Het is een activiteit die je samen met je partner, mantelzorger of vrienden kunt ondernemen. Je kunt het spel op een laagdrempelige manier spelen met materialen die je via de WMO kunt aanvragen.
De kern van het spel: hoe werkt het in de praktijk?
De basis van het spel is simpel en snel uit te leggen. Een standaardwedstrijd bestaat uit twee teams van 1, 2 of 4 personen.
Elk team heeft 4 ballen. De bal heeft een standaard diameter van 107 mm en een gewicht van ongeveer 920 gram. De kleuren van de ballen verschillen per team, meestal rood en geel of groen en blauw.
De pallino, het kleine doelballetje, is ongeveer 40 mm groot. Je speelt het op een veld van ongeveer 4 meter breed en 20 tot 25 meter lang.
Bij rolstoelgebruik wordt de afstand vaak korter gemaakt, afhankelijk van de lengte van de arm. Het spel begint met het werpen van de pallino. Een speler gooit deze eerst, minimaal 6 meter ver en niet verder dan de helft van het veld.
Daarna probeer je met je eigen ballen zo dicht mogelijk bij de pallino te komen. De eerste worp is vaak een 'lange worp', om de pallino te bereiken.
De volgende worpen kunnen strategischer zijn: je kunt de bal van de tegenstander wegschieten (dat heet 'carreau') of je eigen bal zo neerleggen dat deze de pallino raakt en er tegenaan blijft liggen (een 'carambole').
De puntentelling is helder. Het team dat na het gooien van alle ballen het dichtst bij de pallino ligt, krijgt één punt. Vervolgens krijgt dit team een extra punt voor elke bal die dichter bij de pallino ligt dan de dichtstbijzijnde bal van de tegenstander. De wedstrijd gaat door tot een team bijvoorbeeld 12 of 15 punten heeft behaald.
De sport zit vol met slimme keuzes. Soms is het slimmer om je eigen bal verder weg te leggen om de tegenstander te blokkeren.
Aangepaste technieken voor de rolstoeler
Het spel verloopt in een rustig tempo, waardoor er tijd is voor een praatje tussendoor. Voor rolstoelgebruikers is de manier van werpen aangepast. De klassieke 'onderhandse worp' (rollend) is vaak de veiligste en meest nauwkeurige optie.
Je zit stabiel in je rolstoel en rolt de bal als het ware over de grond. Dit geeft je veel controle, wat essentieel is bij sport voor rolstoelgebruikers.
Als je meer kracht in je armen hebt, kun je ook een 'bovenhandse worp' proberen, vergelijkbaar met een bowlingbal. De keuze hangt af van je eigen lichamelijke mogelijkheden en comfort. Een andere optie is de 'zitbal-worp'.
Hierbij blijf je zitten, maar maak je een kleine opwaartse beweging. Dit vereist meer oefening, net als een specifiek fitnessprogramma om je bovenlichaam te trainen.
De locatie is essentieel. Zoek een vlakke ondergrond zonder te veel oneffenheden. Een standaard sportveld is ideaal, maar een verharde parkeerplaats of een oprit werkt ook prima.
Zorg dat je voldoende ruimte hebt om je rolstoel te bewegen. Thuiszorgorganisaties of WMO-loketten kunnen je vaak helpen met het vinden van een geschikte locatie of het regelen van materiaal via een Persoonsgebonden Budget (PGB).
Materialen en kosten: van basisset tot wedstrijdmodel
De basisuitrusting voor Bocce is niet duur. Een standaard setje van 8 ballen (4 per team) en 2 pallino's kost tussen de €40 en €80.
Deze sets zijn vaak gemaakt van kunststof en zijn prima voor recreatief gebruik. Voor rolstoelgebruikers is het belangrijk dat de ballen niet té zwaar zijn. Een lichtere bal (rond de 700-800 gram) is makkelijker te hanteren en belast de schouders minder. Kijk bij de aanschaf naar de grip: een geribbelde bal geeft meer houvast.
Voor de serieuze sporter of voor wie op zoek is naar meer comfort, zijn er speciale wedstrijdmodellen. Deze zijn vaak gemaakt van harder materiaal, zoals composiet of hoogwaardig kunststof, en hebben een perfecte balans.
De prijs ligt dan tussen de €100 en €200 per set. Deze ballen hebben vaak een specifieke 'hardheid' (geschikt voor gravel of asfalt).
Als je via de WMO of je PGB een sportieve activiteit wilt financieren, is een dergelijke set een goed argument. Het is een duurzame investering voor je plezier en gezondheid. Er zijn ook hulpmiddelen die het spel makkelijker maken.
Denk aan een speciale 'balhouder' die je aan je rolstoel kunt bevestigen, zodat je meerdere ballen tegelijk kunt vervoeren. Of een 'werparm' voor mensen die minder kracht in hun handen hebben.
Deze hulpmiddelen zijn soms verkrijgbaar via de thuiszorg of een speciale sportwinkel voor gehandicapten. De kosten hiervan kunnen variëren van €20 tot €150, afhankelijk van de complexiteit. Informeer altijd bij je WMO-consulent of deze kosten vergoed kunnen worden vanuit je PGB voor sport.
Varianten: van klassiek tot speed-bocce
Naast de standaard versie zijn er varianten die het spel leuker of uitdagender maken.
Een populaire variant is 'Bocce Volo', waarbij de bal in de lucht mag worden gegooid om de tegenstander te raken. Dit is voor rolstoelgebruikers vaak niet haalbaar of veilig.
Een betere variant is de 'carambole-variant'. Hierbij mag je de bal zo gooien dat hij de pallino raakt en daarna verder rolt.
Dit vereist precisie en is een leuke technische uitdaging. Een andere leuke variant is 'Speed Bocce' of 'Rapid Bocce'. Hierbij speel je op een kleiner veld en is de tijd per beurt beperkt. Dit zorgt voor een sneller spel en meer actie.
Je kunt deze varianten makkelijk zelf bedenken. Speel bijvoorbeeld met een 'joker': de pallino mag na de eerste worp verplaatst worden door een team.
Dit maakt het spel onvoorspelbaarder. Het leuke van Bocce is dat je de regels zelf kunt aanpassen aan wat voor jou en je groep leuk is.
Praktische tips voor een vliegende start
Wil je beginnen met Bocce of ben je benieuwd naar andere sporten, zoals rolstoeltennis in Nederland? Hieronder vind je een stappenplan om van start te gaan.
Het is makkelijker dan je denkt en je hebt waarschijnlijk al genoeg spullen in huis. Een laatste tip: combineer het spel met een sociale activiteit. Organiseer een 'Bocce-middag' in de buurt of op het terras.
- Zoek een locatie: Een vlakke ondergrond is cruciaal. Vraag bij je gemeente of er een sportveld of -zaal beschikbaar is. Soms zijn er speciale 'rolstoelsport-dagen'.
- Regel je materiaal: Koop een basis-set of vraag hulp via de WMO. Een setje van €50 is een prima start. Let op het gewicht van de bal.
- Vind een maatje: Vraag je mantelzorger, partner of een vriend om mee te doen. Bocce is bij uitstek een sociale sport.
- Begin klein: Speel de eerste keren op een korte afstand (bijvoorbeeld 5 meter). Zo bouw je vertrouwen op in je techniek.
- Let op je houding: Zorg dat je rolstoel op de rem staat en je stabiel zit. Gebruik je romp en schouders bij het werpen, maar forceer niets.
De perfecte balans tussen ontspanning en competitie. Bocce is een sport waar je letterlijk en figuurlijk je weg in vindt, op je eigen tempo.
Het is een geweldige ijsbreker. Als je merkt dat je het leuk vindt, zijn er regionale verenigingen die aangepaste sporten aanbieden.
Deze verenigingen helpen je vaak aan materiaal en een vaste speelplek. Dus, waar wacht je nog op? Pak die bal, rolschot je rolstoel naar een geschikte plek, en ervaar het plezier van Bocce. Het is een sport voor iedereen, ongeacht je beperking.