Decubitus risico inschatten: Waterlow schaal begrijpen voor thuis

E
Els Vandermeiren
Mantelzorgcoach & Hulpmiddelenexpert
Praktische Gidsen & Hoe-To · 2026-02-15 · 7 min leestijd

Je zit bij je moeder op de kamer. Ze ligt al een paar uur in bed omdat ze wat moe is.

Je schuift haar iets op om het laken glad te trekken. Ze kreunt zachtjes.

Je vraagt of het pijn doet. Ze knikt. Het is niet de bedoeling dat liggen pijn gaat doen, maar het gebeurt sneller dan je denkt. Decubitus, oftewel doorligwonden, ontstaan soms binnen 48 uur.

Als mantelzorger wil je dat voorkomen. Je hoeft geen verpleegkundige te zijn om risico’s in te schatten.

De Waterlow schaal helpt je daarbij. Die is niet ingewikkeld, maar je moet weten hoe je hem gebruikt. Hier leg ik je uit hoe je hem thuis kunt toepassen, zonder gedoe.

Wat is decubitus en wat is de Waterlow schaal?

Decubitus is een wond die ontstaat door druk op de huid. Meestal op plekken waar botten dicht onder de huid zitten: hielen, stuit, heupen, schouders.

Als je langdurig ligt of zit, worden die plekken niet goed doorbloed. De huid krijgt te weinig zuurstof en kan afsterven. Dat begint vaak onschuldig, als een rode vlek, maar kan snel uitgroeien tot een ernstige wond.

Thuis is het extra belangrijk om dit te voorkomen, omdat je niet altijd direct verpleegkundige hulp hebt.

De Waterlow schaal is een hulpmiddel om het risico op decubitus in te schatten. Je vult een lijstje in met punten over de persoon, de huid en het gedrag. De totaalscore laat zien of iemand laag, medium of hoog risico loopt.

Het is geen medische diagnose, maar een indicatie. Handig voor jou als mantelzorger, maar ook voor de thuiszorg of WMO-consulent die meekijkt.

De schaal wordt in Nederland veel gebruikt, ook in de thuiszorg. Het is een van de weinige risicoschalen die je makkelijk zelf kunt doen.

Waarom je dit thuis wilt weten en gebruiken

Als je moeder of vader thuis woont en hulp krijgt, is de kans groot dat je zelf ook helpt.

Met wassen, omdraaien, verzitten. Je wilt weten wat het risico is, zodat je weet hoe vaak je moet wisselen van houding.

De Waterlow schaal geeft je een houvast. Je weet dan: nu is het tijd voor extra aandacht. Misschien vraag je via de WMO een elektrisch verpleegbed aan, of een antidecubitusmatras. De score helpt bij die aanvraag.

Zonder score is het lastiger uitleggen waarom het nodig is. Veel mantelzorgers schrikken als er een wondje ontstaat.

Dan denk je: had ik het eerder kunnen zien? Met de Waterlow schaal krijg je meer zicht op het risico. Je kunt het ook gebruiken om de thuiszorg te informeren.

Zij kunnen dan de zorgplanning aanpassen. Bijvoorbeeld vaker draaien, of andere hulpmiddelen inzetten. Het is een tool die jou helpt om het gesprek aan te gaan, zonder dat je je onzeker voelt.

Hoe de Waterlow schaal werkt: stap voor stap

De schaal bestaat uit een lijst met categorieën. Per categorie tel je punten op. De som bepaalt de risicoklasse.

Stap 1: Kijk naar het gewicht en de lengte

De punten geef je op basis van de huidige toestand. Je kunt de schaal invullen bij het begin van de zorg, en daarna dagelijks of om de paar dagen opnieuw.

Zorg dat je weet wat de getallen betekenen, dan voelt het minder abstract. Bij de eerste categorie kijk je naar BMI.

Stap 2: Check de huidconditie

Bereken BMI = gewicht (kg) / (lengte (m) x lengte (m). Je hoeft geen weegschaal op de gram nauwkeurig te hebben. Een huishoudweegschaal is genoeg.

Een laag BMI geeft extra risico omdat er weinig vetweefsel is dat druk verdeelt.

Stap 3: Kijk naar mobiliteit

Een hoog BMI geeft ook risico omdat de huid kwetsbaarder is en sneller wrijft. Kijk goed naar de huid. Is hij droog? Heeft ie rode plekken? Zweet de persoon veel?

Is de huid beschadigd? Geef punten per item. Voorbeeld:

Stap 4: Controleer vocht en voeding

Thuis is het slim om elke dag te kijken. Gebruik een zaklamp en schuif lakens opzij.

Controleer plekken als hielen, stuit, ellebogen. Voel met je hand of de huid warmer of kouder aanvoelt dan elders. Dat kan een teken zijn van beginnende druk.

Stap 5: Medicatie en speciale risico’s

Hoeveel kan de persoon zelf bewegen? Dat is een grote factor. Punten: Thuis betekent dit: als je moeder veel moet worden geholpen met verzitten, krijgt ze meer punten.

Dat is handig om te noteren voor de thuiszorg. Te veel of te weinig vocht beïnvloedt de huid.

Ook voeding telt mee. Punten: Thuis kun je dit inschatten: hoeveel drinkt iemand per dag? Eet hij/zij voldoende?

Vraag de huisarts of wijkverpleging om hulp bij twijfel. Bepaalde medicijnen verhogen het risico. Bijvoorbeeld corticosteroïden, chemotherapie, of hoge doses pijnstillers.

Ook roken en leeftijd tellen mee. Punten: De totaalscore bepaalt het risico:

Thuis: print de lijst uit of gebruik een app. Zet hem bij het bed. Vul hem in, en noteer de datum. Herhaal dit wekelijks of bij verandering.

Varianten, hulpmiddelen en kosten voor thuis

De Waterlow schaal is gratis. Je kunt hem online vinden en uitprinten.

Sommige thuiszorgorganisaties hebben een eigen formulier dat gebaseerd is op Waterlow. Vraag ernaar bij de wijkverpleging.

Voor de huidmeting kun je een simpele liniaal gebruiken. Bij twijfel over de huidconditie kan een verpleegkundige van de thuiszorg meekijken. Als de score hoog is, zijn hulpmiddelen vaak nodig. Bekijk hier de voorwaarden voor een hoog-laag bed.

Een antidecubitusmatras helpt om druk te verdelen. Een goed elektrisch matras met luchtcellen kost tussen €250 en €600.

Een simpeler schuimmatras met drukverlaging kost €100 tot €250. Een verpleegbed via de WMO is vaak vergoed. De eigen bijdrage voor WMO-hulpmiddelen is in 2025 ongeveer €19 per maand, maar dat hangt af van inkomen. Vraag een WMO-consulent om een maatwerkvoorstel.

Andere hulpmiddelen: Deze producten zijn te koop via thuiszorgwinkels of medische leveranciers.

Vraag altijd of ze geschikt zijn voor het gewicht en de wondzorg. Thuiszorg kan soms een proefplaatsing regelen.

Praktische tips voor mantelzorgers

Gebruik de Waterlow schaal niet als een keurslijf. Het is een hulpmiddel.

Combineer het met je eigen oordeel. Voelt de huid warm of hard?

Zie je een rode plek die niet wegtrekt? Handel dan direct. Draai de persoon, gebruik kussens, verlicht druk op de hielen en stuit. Controleer elke 2 uur als het risico hoog is. Maak een routine.

Leg de Waterlow-lijst naast het bed. Vul hem in, bespreek hem met de thuiszorg of gebruik hem als voorbereiding op een ziekenhuisopname.

Vraag om extra handen als je zelf niet kunt tillen. Gebruik een glijlaken om het verzitten makkelijker te maken. Een glijlaken kost €20-€40.

Het bespaart je rug en vermindert wrijving. Houd een logboek bij.

Noteer de score, de plekken die je controleert, en wat je doet.

Bijvoorbeeld: “15-04: score 16, rode plek op stuit, 2 uur gedraaid, huid weer normaal.” Dit helpt bij de WMO-aanvraag en bij de thuiszorg. Wees niet bang om hulp te vragen; een goede voorbereiding op het keukentafelgesprek is hierbij essentieel. De WMO-consulent kan ook kijken naar woningaanpassingen, zoals een hoog-laag bed of een tillift.

Die zijn soms nodig bij een hoge Waterlow-score. Tot slot: zorg ook voor jezelf. Mantelzorg is intensief.

Gebruik hulpmiddelen die het je makkelijker maken. Vraag de thuiszorg om uitleg over de Waterlow schaal.

Samen kun je decubitus voorkomen, zonder dat het je kop kost. De combinatie van Waterlow, goede hulpmiddelen en een duidelijke routine geeft rust. Voor je moeder, en voor jou.

Volgende stap
Lees het complete overzicht
Medicatie overzicht bijhouden: Digitale en papieren methoden →
E
Over Els Vandermeiren

Els Vandermeiren heeft jarenlange ervaring als mantelzorgcoach en begeleidt families bij het regelen van thuiszorg, WMO-aanvragen en het kiezen van de juiste hulpmiddelen. Ze schrijft praktisch en empathisch over alles wat mantelzorgers nodig hebben — van rollators tot PGB-aanvragen.

Op de hoogte blijven?
Ontvang praktische tips en reviews. Geen spam.
Geen spam. Je gegevens worden niet gedeeld.