Droge mond bij medicijngebruik: Oorzaken en hulpmiddelen

Een droge mond. Het klinkt onschuldig, maar als je er last van hebt, weet je dat het je dag kan beïnvloeden. Je slaapt slecht, eten smaakt anders en praten gaat niet meer soepel.

Vaak is medicijngebruik de boosdoener. Veel mensen die langdurig pillen slikken, zoals voor bloeddruk, antidepressiva of pijnstilling, merken dit.

Het is een vervelende bijwerking, maar gelukkig kun je er zelf veel aan doen. Je hoeft er niet zomaar mee te blijven lopen.

Waarom voelt mijn mond zo leeg?

Een droge mond, of in medische taal xerostomie, betekent dat je te weinig speeksel aanmaakt.

Speeksel is veel belangrijker dan je denkt. Het houdt je mond vochtig, helpt bij het vermalen van eten en beschermt je tanden tegen gaatjes.

Als je minder speeksel hebt, voelt je mond plakkerig of stroef aan. Je lippen kunnen barsten en je tong kan branden. Soms heb je ook een vieze smaak in je mond of last van een aften. Veel medicijnen hebben speekselklieren als doelwit.

Ze remmen de aanmaak af. Denk aan middelen tegen hoge bloeddruk (diuretica), antidepressiva, antihistaminica tegen hooikoorts en medicijnen voor de ziekte van Parkinson.

Ook pijnstillers zoals morfine kunnen dit veroorzaken. Het is een bekend probleem bij ouderen, die vaak meerdere medicijnen slikken. Daarom is het goed om dit te bespreken met je huisarts of apotheker. Misschien is er een alternatief of een oplossing.

De impact op je dagelijks leven

Een droge mond is meer dan alleen een ongemak. Het raakt je hele dagritme.

Spreken gaat moeilijker, je stem kan hees worden. Eten wordt een opgave; droge producten als crackers of rijst blijven als zaagsel in je keel plakken. Je bent constant op zoek naar een slok water. Ook ’s nachts merk je het.

Je wordt wakker met een dorstig gevoel, moet drinken en moet daardoor vaker naar de wc. Het grootste gevaar zit ’s nachts.

Praktisch hulpmiddel: Biotène mondverzorging

Normaal spoelt speeksel je tanden en kiezen schoon. Als dat minder wordt, neemt het risico op tandbederf en tandvleesontsteking enorm toe.

Ook kun je sneller schimmelinfecties in je mond krijgen, zoals spruw. Daarom is het belangrijk om dit niet te negeren. Vooral voor mensen die thuiszorg krijgen of mantelzorgers die hierop letten, is dit een aandachtspunt.

Goede mondzorg hoort er gewoon bij. Een bekend merk dat speciaal is ontwikkeld voor een droge mond is Biotène.

Dit is geen gewone tandpasta of mondwater, maar een verzorgingslijn die je speekselproductie ondersteunt. De producten bevatten enzymen die van nature ook in speeksel zitten. Ze zijn mild en irriteren niet.

• Mondwater: Dit kun je gebruiken als spoeling. Het verfrist en verzacht. Een fles van 500 ml kost ongeveer €10,- tot €12,-. Gebruik het niet als vervanger van tandenpoetsen, maar erna of tussendoor.
• Tandpasta: Deze is extra zacht en schuimt minder. Goed voor je tandvlees. Een tube kost rond de €6,-.
• Spray: Handig voor onderweg. Je sprayt het in je mond en direct voelt het weer beter. Een sprayflesje kost ongeveer €8,-.
• Gel: Dit is een dikker middel dat je aanbrengt op je tandvlees en tong. Het werkt lang en is fijn voor de nacht. Een tube kost circa €9,-.

Je hebt verschillende producten: Deze producten zijn vrij verkrijgbaar bij de drogist of apotheek, waar je ook direct kunt laten controleren of medicijnen veilig samengaan.

Ze zijn een goede eerste stap om je klachten te verminderen zonder direct naar zwaardere middelen te grijpen.

Oplossingen via de Wmo of thuiszorg

Als je klachten blijven bestaan, of als je door je beperkingen niet zelf voor voldoende vocht of mondzorg kunt zorgen, dan kun je hulp inschakelen. De Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) is er voor inwoners die ondersteuning nodig hebben om zelfstandig te kunnen blijven wonen.

Een droge mond kan hier onderdeel van zijn, vooral als het je dagelijks functioneren belemmert. Je kunt bij de gemeente een aanvraag doen voor maatwerkvoorzieningen. Dit kan zijn: Neem contact op met het Wmo-loket van je gemeente.

• Een voorziening in de thuissituatie, zoals hulp bij mondzorg door een wijkverpleegkundige.
• Advies en begeleiding bij het aanpassen van je eet- en drinkpatroon.
• Financiële vergoeding voor speciale hulpmiddelen als je deze zelf niet kunt betalen.

Zij kijken naar je persoonlijke situatie. Soms is een keukentafelgesprek nodig om te zien wat er nodig is.

Mantelzorgers kunnen hierbij helpen. Zij weten vaak als eerste hoe lastig dit kan zijn in de praktijk, zeker wanneer er een verhoogd valrisico door medicijnen bij ouderen ontstaat. Samen met de huisarts kan een plan worden gemaakt.

Eten en drinken als hulpmiddel

Naast speciale producten kun je je dieet aanpassen om je klachten te verminderen.

Het draait allemaal om stimulatie en bescherming van je slijmvliezen. Smaakvol eten helpt je lichaam om meer speeksel te maken. Denk aan zure dingen, maar wel zonder te veel suiker. Goede keuzes zijn:

1. Water en thee: Houd een flesje water altijd bij de hand. Groene thee is een goede optie. Sla koffie en alcohol over, die drogen juist uit.
2. Kauwgom en snoepjes: Kies voor suikervrije kauwgom of zuurtjes. Het kauwen en zuigen stimuleert de speekselproductie. Merken als Smint of Airwaves (zonder suiker) werken goed. Een pakje kauwgom kost ongeveer €2,-.
3. Vruchten en groenten: Waterrijke producten zoals komkommer, watermeloen en aardbeien helpen. Ook zuur fruit zoals een schijfje citroen of ananas kan helpen, maar wees voorzichtig als je een gevoelige maag hebt.
4. Sauzen en soepen: Maak je eten vochtiger met sauzen, bouillon of soep. Zo kun je droge aardappels of vlees makkelijker doorslikken.

Let op met suikerhoudende dranken en snoep. Die geven misschien even verkoeling, maar beschadigen je tanden extra hard als je weinig speeksel hebt.

De rol van de mantelzorger

Suikervrij is dus de norm. Voor mensen die hulp krijgen van een mantelzorger, is dit een belangrijk aandachtspunt.

Een mantelzorger kan helpen herinneren aan het drinken. Zij kunnen ook zien of de mond er droog uitziet of dat er wondjes ontstaan. Samen kun je een schema maken voor het drinken, bijvoorbeeld elk uur een glas water van 150 ml.

Ook het klaarzetten van flesjes water op de plekken waar je het meeste bent, helpt enorm. De thuiszorg kan hierin ondersteunen, net als bij het veilig opruimen van oude medicijnen.

Verpleegkundigen kunnen mondzorg verlenen, zoals het insmeren van lippen met vaseline of het aanbrengen van de eerder genoemde gels. Ze kunnen ook controleren op schimmels. Als je merkt dat je speeksel dikker of wit wordt, is het slim om dit te melden bij de thuiszorg. Soms is een doorverwijzing naar de tandarts nodig.

Stappenplan voor een betere mond

Wil je direct aan de slag? Hier is een simpel plan dat je vandaag nog kunt toepassen.

Het draait allemaal om routine en de juiste middelen. Een droge mond is een lastig probleem, maar met deze stappen kun je het grootste deel van de klachten wegnemen. Je voelt je weer prettiger en je mond wordt gezonder.

1. Check je medicijnen: Kijk op de bijsluiter of vraag je apotheker of je medicijn een droge mond veroorzaakt. Misschien is er een ander merk of een lagere dosis mogelijk.
2. Start met verzorging: Koop een product van Biotène of een vergelijkbare lijn. Gebruik het mondwater ’s ochtends en ’s avonds. Gebruik de gel voor het slapen.
3. Drink strategisch: Zet een glas water naast je bed. Neem een flesje mee in de auto of naar de bank. Probeer 1,5 tot 2 liter per dag te drinken.
4. Eet slim: Voeg vocht toe aan je eten. Kauw suikervrije kauwgom bij het koken of tv-kijken.
5. Overleg met hulp: Bespreek het met je huisarts, wijkverpleegkundige of Wmo-consulent. Zij kunnen je verwijzen naar specifieke hulp of voorzieningen.

En dat gun je jezelf. Praat erover, zoek hulp en probeer de tips uit.

Je bent niet de enige en er is veel mogelijk.