Gehoorapparaat aanpassen en onderhouden: Tips voor mantelzorger

Je moeder belt je op. Ze zegt: “Wat? Sorry, ik hoor je niet goed.” Voor de zoveelste keer die week.

Je merkt dat ze steeds vaker de tv harder zet of gesprekken mist aan tafel.

Misschien heeft ze net een hoortoestel gekregen via de audicien of de WMO. Maar nu begint het pas echt: hoe zorg je dat ze het ding daadwerkelijk draagt en het werkt? Als mantelzorger ben jij vaak de stabiele factor die het verschil maakt tussen een hoortoestel in de la en een hoortoestel dat echt helpt.

Je hoeft geen expert te zijn om te helpen. Een beetje basiskennis, praktische handigheid en geduld zijn genoeg. In deze gids lees je hoe je een gehoorapparaat aanpast en onderhoudt, speciaal geschreven voor jou als mantelzorger. We houden het simpel, concreet en meteen toepasbaar.

Wat is een gehoorapparaat eigenlijk?

Een gehoorapparaat is een klein elektronisch apparaatje dat geluid opvangt, versterkt en rechtstreeks in het oor brengt. Het is geen magie, maar een hulpmiddel dat het leven van iemand met gehoorverlies makkelijker maakt.

Je hebt verschillende soorten, van achter-het-oor (BTE) modellen tot hele kleine in-het-oor (ITE) varianten.

Veel mantelzorgers denken dat een hoortoestel direct perfect werkt. Helaas, dat is zelden het geval. Elk oor is anders en elk hoortoestel moet worden afgesteld op de specifieke gehoorverlies van de drager.

Dat aanpassen heet ‘afstellen’ of ‘fine-tunen’. Denk aan een bril op sterkte.

Je kunt een standaard bril kopen, maar de meeste mensen hebben een op maat gemaakt montuur en glazen nodig. Zo werkt het ook met hoortoestellen. Het apparaatje is het middel, maar de juiste instelling is de sleutel tot succes. Waarom is dit belangrijk voor jou als mantelzorger?

Omdat jij degene bent die merkt of het werkt. Jij ziet dat je vader de krant niet meer leest omdat hij de woorden niet verstaat.

Jij hoort dat je moeder constant “Hoezo?” roept. Jij bent de ogen en oren in huis.

Waarom moet je een gehoorapparaat regelmatig aanpassen?

Een gehoorapparaat is geen statisch ding. Het gehoor van een mens verandert, de omgeving verandert en het apparaat zelf slijt. Als mantelzorger merk je vaak als eerste dat iets niet klopt.

Misschien hoor je je moeder ineens veel harder praten of zie je dat ze gesprekken vermijdt.

• Verandering in gehoorverlies: Het gehoor kan achteruitgaan, vooral bij ouderen. De instellingen van vandaag werken misschien niet meer over zes maanden.
• Oorsmeer: Een oor dat vol zit met oorsmeer verstopt de microfoon van het hoortoestel. Het geluid wordt dof of stil.
• Slijtage: De dome (het zachte tipje) kan uitrekken of verharden. Het past niet meer goed en gaat lekken.
• Omgevingsgeluid: In een rustige kamer werkt een instelling goed, maar in de supermarkt of bij de bakker is te veel lawaai. Soms moet de audicien de ruisfiltering aanpassen.

Er zijn een paar redenen waarom je het hoortoestel moet blijven bijstellen: Je hoeft niet elke week naar de audicien.

Maar als je merkt dat het geluid anders klinkt, is het tijd voor een check. Een goede mantelzorger signaleert dit, zeker wanneer communiceren met iemand met dementie lastiger wordt, en belt de audicien. Vaak is dit gratis of vergoed via de WMO of je zorgverzekering.

Let op: sommige hoortoestellen hebben een app op de telefoon waarmee je kleine aanpassingen kunt doen.

Dat is handig, maar het vervangt niet de professionele afstelling door een audicien.

De kern van het onderhoud: schoonmaken en bewaren

Onderhoud is net zo belangrijk als het aanpassen. Een vies hoortoestel werkt niet en gaat snel stuk.

Als mantelzorger kun je hier veel winst behalen. Regelmatig schoonmaken voorkomt storingen en zorgt voor comfort.

1. Verwijder het oorstukje: Haal voorzichtig het dome of de mal uit het toestel. Was het met lauwwarm water en een drupje afwasmiddel. Spoel goed na.
2. Veeg het toestel af: Gebruik een droge, zachte doek. Geen papieren zakdoekjes, die laten pluizen achter.
3. Reinig de microfoonrooster: Gebruik het borsteltje dat bij het hoortoestel hoort. Veeg zachtjes om vuil te verwijderen. Druk niet te hard.
4. Bewaar op een droge plek: Leg het toestel ’s nachts in de bijbehorende droogbox of opbergcase. Dit voorkomt vocht en schimmel.

Hoe maak je een gehoorapparaat schoon? Volg deze stappen: Verzorgingsproducten voor hoortoestellen zijn verkrijgbaar bij de audicien of via online hulpmiddelenwinkels. Een droogbox kost ongeveer €15 tot €40.

Een setje schoonmaakborstels en doekjes kost zo’n €5 tot €10. Let op het oorsmeer.

Bij veel ouderen hoopt het oorsmeer zich op. Gebruik geen wattenstaafjes, dat duwt het vuil alleen maar verder naar binnen. Een oorreiniger van de drogist (zoals de EarPick) werkt vaak beter. Als het oor echt vol zit, ga naar de huisarts voor een afspraakje oorspuitservice.

“Een schoon hoortoestel is een goed werkend hoortoestel. Neem de tijd voor het schoonmaken, net als tanden poetsen.”

Soorten hoortoestellen en prijzen: wat past bij jouw situatie?

Er zijn veel modellen. De keuze hangt af van de voorkeur van de drager, de grootte van het oor en de ernst van het gehoorverlies.

Als mantelzorger kun je helpen met kiezen, net zoals bij het ondersteunen bij inhalatorgebruik, maar uiteindelijk beslist de audicien. De meest voorkomende types: Voor mantelzorgers is het BTE-model vaak het makkelijkst.

• Achter-het-oor (BTE): Het toestel zit achter het oor, een dun buisje loopt naar het oor. Dit is het meest gangbare model. Het is stevig en geschikt voor bijna alle gehoorverliezen. Prijs: €500 - €1500 per stuk (afhankelijk van de technologie).
• In-het-oor (ITE): Het toestel zit volledig in de oorschelp. Minder zichtbaar, maar kleiner en gevoeliger voor oorsmeer. Prijs: €800 - €2000 per stuk.
• CIC (Completely-in-Canal): Heel klein, zit diep in de gehoorgang. Bijna onzichtbaar, maar moeilijk te hanteren voor ouderen met minder fijne motoriek. Prijs: €1000 - €2500 per stuk.
• Hoortoestel met ringleiding: Speciaal voor mensen die veel telefoneren of tv kijken. Werkt samen met een halsbandje of telefoon. Vaak vergoed via de WMO.

Het is robuust, makkelijk schoon te maken en de batterijen zijn groot genoeg.

Kleine modellen (CIC) zijn snel kwijt of moeilijk te plaatsen als je handen trillen. Let op de vergoeding. Via de WMO (Wet Maatschappelijke Ondersteuning) kun je een vergoeding krijgen voor het hoortoestel en accessoires. De audicien regelt de aanvraag.

Heb je een aanvullende verzekering? Dan betaalt de zorgverzekering vaak de meerkosten voor geavanceerde modellen.

Vraag altijd om een offerte vooraf. Prijzen variëren enorm. Een basis hoortoestel via de audicien kost ongeveer €300 tot €500 per oor (eigen bijdrage WMO is afhankelijk van inkomen). Luxe modellen met Bluetooth en apps kosten al snel €1000 tot €2000 per stuk.

Praktische tips voor mantelzorgers

Hier zijn concrete tips die je meteen kunt gebruiken. Naast gehoorondersteuning zijn er ook specifieke hulpmiddelen voor geheugenproblemen die helpen bij het aanpassen, onderhouden en het leven met een hoortoestel.

Een laatste tip: wees geduldig. Een hoortoestel went niet van de ene op de andere dag. Het klinkt soms alsof je in een tunnel zit of dat geluiden ‘scherp’ zijn.

• Check de batterij elke dag: Veel ouderen vergeten dit. Koop een batterijlader of een voorraadje batterijen (type 312 of 13). Een batterij gaat 3 tot 10 dagen mee, afhankelijk van gebruik. Zorg dat er altijd reserve is.
• Gebruik een valkoord: Een hoortoestel is klein en duur. Een valkoord (prijs €5 - €15) verbindt het toestel met de kleding. Als het valt, hangt het nog vast. Handig bij het aankleden.
• Leer de ‘mijn hoortoestel’ routine: Zet elke ochtend hetzelfde ritueel op. Eerst het oor inspecteren, dan het toestel inzetten, daarna de volume knop testen. Routine voorkomt fouten.
• Let op het geluidsniveau: Te hard geluid kan het hoortoestel beschadigen. Gebruik een volumebegrenzer op de tv of radio. Veel moderne toestellen hebben een ingebouwde begrenzer.
• Oefen met spraak: Ouders moeten wennen aan het nieuwe geluid. Oefen samen. Lees een krantenartikel hardop voor. Vraag: “Hoor je dit duidelijk?” Dit helpt bij de volgende afspraak met de audicien.
• WMO en hulpmiddelen: Vraag bij de gemeente na of je recht hebt op extra hulpmiddelen, zoals een speciale telefoon of een versterker voor de deurbel. Deze vallen vaak onder de WMO.
• Thuiszorg inschakelen: Als het onderhoud te veel wordt, kan de thuiszorg helpen. Vraag om ondersteuning bij het schoonmaken of het bijvullen van de batterijen. Dit staat in het zorgplan.
• Bewaar in een droogbox: Vooral in de badkamer is vocht een vijand. Een elektronische droogbox (zoals de Dry-Bix of Dri-Ear, prijs €30 - €60) zuigt vocht weg en desinfecteert met UV-licht.
• Controleer op irritatie: Kijk elke week of het oor rood is of pijn doet. Een verkeerde pasvorm of allergie voor materiaal komt voor. Ga dan terug naar de audicien voor een nieuwe afdruk.

Dat trekt vaak na een paar weken weg. Blijf communiceren met de audicien en blijf de drager stimuleren om het te dragen.

Jij bent de steunpilaar die het verschil maakt.