Juridische voorbereiding bij dementie: Levenstestament en volmacht

Een diagnose dementie verandert alles, ook juridisch. Je wilt niet dat je partner straks niet meer kan handelen of dat je kinderen je huis niet kunnen verkopen als dat nodig is voor de zorg.

Een levenstestament en een volmacht zijn dan je beste vrienden. Ze zorgen dat jouw wensen blijven gelden, zelfs als je het zelf niet meer kunt zeggen. Dit is geen ingewikkeld gedoe; het is een warme deken van zekerheid voor jou en je dierbaren.

Waarom je nu moet handelen, niet morgen

Dementie sluip je binnen. Eerst vergeet je een afspraak, later een gezicht.

Op dat moment ben je vaak nog wilsbekwaam, maar de wet zegt dat je op een gegeven moment niet meer kunt tekenen voor een WMO-aanvraag of een zorgcontract. Een levenstestament regelt dat nu, terwijl je nog helder bent. Stel je voor: je partner kan de thuiszorg niet meer betalen omdat de bank geen toestemming geeft.

Of je kinderen kunnen de traplift niet installeren via de WMO omdat jij de handtekening niet meer kunt zetten. Dat wil je voorkomen.

Een volmacht geeft je mantelzorger de macht om namens jou te handelen.

Het voorkomt een juridische chaos op een moment dat je rust nodig hebt. Zonder deze documenten kom je in de curatele terecht. Dat is een zwaar traject bij de rechtbank. Het kost tijd (maanden), geld (honderden euros) en je verliest de regie.

Een levenstestament is je reddingsboei. Het zorgt dat je zelf kiest wie je helpt en hoe. Je blijft de baas over je eigen leven, ook als je geheugen je in de steek laat.

Het levenstestament: je wensen voor de toekomst

Een levenstestament is veel meer dan alleen een volmacht. Het is een document waarin je precies vastlegt hoe je wilt dat er voor je gezorgd wordt.

Je schrijft op wie je financiële zaken regelt, maar ook wie beslist over medische behandelingen.

Denk aan de keuze voor thuiszorg of een verpleeghuis. Je kunt aangeven dat je liever geen bloedtransfusies wilt of dat je wilt dat je hulpmiddelen, zoals een douchestoel of een aangepast bed, via de WMO worden aangevraagd. Je kunt zelfs specifieke wensen opnemen voor je mantelzorgers.

Bijvoorbeeld dat je dochter de zorg coördineert en je zoon de financiële kant regelt. Je kunt aangeven dat je geen levensverlengende behandelingen wilt als je kwaliteit van leven ernstig verminderd is. Dit ontlast je familie enorm. Zij hoeven niet te gissen naar wat jij zou willen; het staat zwart op wit.

Je kunt in een levenstestament ook regelen wie je persoonlijke spullen erft of wie de huisdieren verzorgt.

Het is een compleet plaatje. Je legt vast dat je mantelzorger toegang krijgt tot je medische dossier via het EPD (Elektronisch Patiënten Dossier).

De specifieke rol van de volmacht

Dit is cruciaal voor een goede samenwerking met de thuiszorg en de huisarts. Het geeft je naasten de tools om jou de beste zorg te geven. De volmacht is het praktische broertje van het levenstestament.

Een algemene volmacht geeft iemand (de gevolmachtigde) de bevoegdheid om jouw zaken te regelen.

Dit gaat over bankzaken, belastingaangifte en het afsluiten van contracten. Denk aan het aanvragen van een scootmobiel bij de gemeente of het betalen van de thuiszorgfacturen vanuit je WMO-indicatie. Je kunt een specifieke volmacht geven.

Bijvoorbeeld alleen voor de financiële administratie. Of een volmacht voor de zorg.

Je kunt meerdere personen aanwijzen. Zo verdeel je de taken en houd je elkaar in balans.

De gevolmachtigde moet handelen volgens jouw wensen, zoals vastgelegd in het levenstestament. Hij of zij is verantwoording verschuldigd aan de andere familieleden. Let op: een volmacht vervalt vaak bij het overlijden van de volmachtgever, maar bij dementie blijft hij gelden.

De notaris kan een "volmacht na overlijden" regelen, maar dat is iets anders. Voor dementie is de levenstestament-volmacht de gouden standaard. Het zorgt dat de bank, de WMO-consulent en de thuiszorgorganisaties je mantelzorger serieus nemen, zeker als je ook een ervaren dementiecoach inschakelt voor extra begeleiding.

Hoe zet je het op: stappenplan en kosten

Je regelt een levenstestament bij de notaris. Dat is verplicht voor een geldige volmacht die ook na wilsonbekwaamheid geldt.

De kosten variëren, maar reken op €400 tot €800. Dit hangt af van de complexiteit.

Een standaard levenstestament met een financiële en een medische volmacht zit vaak rond de €550. Wil je extra clausules over bijvoorbeeld euthanasie of specifieke zorgwensen? Dan loopt het op.

Een tip: vraag bij de notaris naar de "Levenstestament-set". Sommige notarissen bieden een pakket aan met een levenstestament, een algemene volmacht en een testament voor na je overlijden.

Dat scheelt vaak in de prijs. Vergelijk offertes. Een notaris in een grote stad is vaak duurder dan in een klein dorp. Check of de notaris ervaring heeft met dementie en de WMO. Dat helpt bij het opstellen van een waterdicht document.

Je kunt ook een model gebruiken, maar dat is niet aan te raden voor dementie.

Verschillende modellen en hun prijzen

Een model is vaak te algemeen. Het mist specifieke clausules voor de WMO of de Wet langdurige zorg (Wlz). Een notaris zorgt dat het document juridisch klopt en past bij jouw situatie.

Hij of zij legt uit wat de gevolgen zijn voor je mantelzorg en je hulpmiddelen. Er zijn verschillende soorten volmachten.

Een "Algemene Volmacht" dekt vaak alleen financiële zaken. Dit is goedkoop (€150 - €250 via een online notaris), maar onvoldoende voor dementie. Je hebt een "Levenstestament Volmacht" nodig.

Deze dekt zowel financieel als medisch en is specifiek voor wilsonbekwaamheid. Sommige organisaties, zoals de Alzheimer Vereniging, bieden sjablonen aan.

Deze zijn gratis of kosten een kleine bijdrage (€25). Gebruik deze als inspiratie voor het gesprek met de notaris.

Zie het niet als eindproduct. De notaris moet het juridisch vastleggen. Een "Bijzondere Volmacht" is voor een specifieke taak, zoals de verkoop van een huis.

Dit is handig als je al weet dat je huis verkocht moet worden voor een eventuele verhuizing naar het verpleeghuis. De totaalprijs voor een goed pakket (levens testament + testament voor na overlijden) ligt tussen de €600 en €1200.

Dit is aftrekbaar voor de inkomstenbelasting als je het ziet als erfbelasting planning. Vraag hier naar bij je belastingadviseur. Het is een investering in rust. Veel goedkoper dan de kosten van een bewindvoering of curatele, die al snel €1000 per jaar kosten.

Praktische tips voor een soepel proces

Begin het gesprek op tijd. Wacht niet tot de eerste verwardheid toeslaat. Doe het nu, terwijl je nog helder kunt nadenken over wat je wilt.

Betrek je mantelzorger erbij. Leg uit waarom je bepaalde keuzes maakt.

• Kies de juiste persoon: Iemand die je volledig vertrouwt en die sterk in zijn schoenen staat. Een WMO-consulent kan soms dwarsliggen; een goede volmachtgever houdt voet bij stuk.
• Update regelmatig: Heb je nieuwe wensen? Ga terug naar de notaris. Een levenstestament kost geld om aan te passen, maar het is het waard.
• Vertel het aan de huisarts: Geef een kopie van het levenstestament aan je huisarts en de wijkverpleging. Zij werken vaak met de WMO en thuiszorg.
• Bewaar het origineel: Zorg dat de gevolmachtigde het origineel heeft. Maak digitale kopieën voor de familie.

Dit voorkomt conflicten later. Zorg dat iedereen weet wie de gevolmachtigde is.

Check regelmatig of de volmacht nog werkt. De bank kan om een recente verklaring van wilsonbekwaamheid vragen. Die krijg je via de huisarts.

Houd rekening met de WMO-maatregelen. Soms eist de gemeente een specifiek formulier naast je levenstestament.

Vraag dit na bij het WMO-loket. Een levenstestament geeft je rust. Je weet dat je mantelzorger de hulpmiddelen kan regelen en de thuiszorg kan aansturen, zelfs bij een waardig afscheid bij dementie. Je voorkomt dat je in de knoei komt met geld of zorg.

Het is de beste voorbereiding op een ziekte die je leven verandert. Pak die regie. Ga naar de notaris en zet het op papier. Voor jezelf en voor de mensen van wie je houdt.