Mag mijn naaste zelf kiezen welke thuiszorgorganisatie hij wil

Je vader van 82 wil niet naar een verpleeghuis. Hij blijft het liefst in zijn eigen stoel, met zijn eigen katten, in zijn vertrouwde straat. Maar hij heeft wel hulp nodig.

Met douchen, met aankleden, misschien met koken. Dan komt de vraag: wie mag die hulp eigenlijk leveren?

Kiest hij zelf, of bepaalt de gemeente dat? Het antwoord is kort en krachtig: ja, je naaste mag zelf kiezen.

Maar het werkt in de praktijk net iets anders dan je misschien denkt. Laten we dat eens rustig uitzoeken, zonder ingewikkelde regeltjes.

Wat betekent 'vrije keuze voor thuiszorg'?

Stel je voor: je krijgt een brief van de gemeente. Daarin staat dat je vader recht heeft op 4 uur hulp per week.

Dat noemen ze een indicatie. Tot voor kort had je vaak maar één optie: de organisatie waar de gemeente een contract mee had.

Dat was soms een drama. Misschien had je een lieve hulp, maar moest die opeens weg. Of de organisatie had een wachtlijst van zes weken.

De Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO) is sinds 2015 anders geregeld. Het principe heet vrije keuze. Dat betekent dat je naaste zelf mag beslissen wie de zorg levert. Dit heet ook wel pgo: persoonsgebonden budget.

Of beter gezegd: een zorgcontract rechtstreeks met een organisatie die jullie kiezen.

De gemeente moet dit in principe goedkeuren, tenzij er zwaarwegende redenen zijn om dat niet te doen. Waarom is dit zo belangrijk?

Omdat zorg heel persoonlijk is. De een wil een hulp die gezellig kletst, de ander wil iemand die razendsnel en stil werkt. Misschien heeft je moeder een voorkeur voor een islamitische zorgorganisatie, omdat die rekening houdt met haar gebedstijden.

De vrije keuze geeft de regie terug aan de mensen die zorg nodig hebben.

Jij bepaalt wie er over de vloer komt.

De kern: hoe werkt de keuze in de praktijk?

Het proces loopt via de gemeente, maar de keuze is aan jullie.

Het begint met een gesprek bij de WMO-consulent. Daar vertel je wat er niet meer lukt. Misschien kan je vader niet meer zelf de was doen, of heeft hij hulp nodig bij het douchen. De consulent schat in hoeveel uur hulp er nodig is.

Dit is het moment om duidelijk te maken dat je gebruik wilt maken van je recht op vrije keuze. Stel, de gemeente kent 4 uur thuiszorg per week toe, al is het goed om ook alvast te weten wanneer een verpleeghuis noodzakelijk is.

Ze mogen jou niet dwingen om naar hun vaste leverancier te gaan.

• Grote, bekende namen zoals Thuiszorg van Vivent of BrabantZorg (afhankelijk van waar je woont).
• Kleine, lokale partijen die vaak flexibeler zijn.
• Organisaties voor specifieke zorg, zoals islamitische of Hindoestaanse zorg.

Ze moeten je een lijst geven van gecertificeerde organisaties in de regio. Of jij mag zelf een betrouwbare thuiszorgorganisatie zoeken. Die organisatie moet wel een contract hebben met de gemeente of voldoen aan de landelijke kwaliteitseisen.

Je kunt kiezen uit: Als jullie een organisatie hebben gevonden, regelen jullie zelf de intake.

De zorgorganisatie komt langs, stelt een plan op en stuurt een offerte naar de gemeente. De gemeente keurt dit goed (of vraagt om een kleine aanpassing) en dan start de zorg. Het voordeel? Jij bent de klant. De zorgorganisatie is er om jou te helpen, niet om een gemeentelijk contract te volgen.

De kosten: wat betaal je zelf?

Zorg via de WMO is nooit gratis. Iedereen betaalt een eigen bijdrage. Dit is wettelijk vastgesteld, maar het hangt af van je inkomen en vermogen.

De hoogte wordt bepaald door het CAK (Centraal Administratie Kantoor). Voor veel mensen is dit bedrag lager dan ze denken, maar het telt wel op.

De eigen bijdrage voor WMO-zorg (zoals thuiszorg) ligt in 2024 op maximaal €19,50 per maand voor mensen met een laag inkomen. Voor mensen met een hoger inkomen kan het oplopen, maar er zijn plafonds.

Het CAK stuurt hiervoor een aanslag. Je kunt dit online berekenen op de site van het CAK. Daarnaast zijn er vaak eigen kosten voor hulpmiddelen.

Stel, je vader krijgt een douchestoel en een tillift. De gemeente leent deze vaak uit, maar je betaalt een eigen bijdrage.

Dit is meestal een bedrag tussen de €10 en €30 per maand per hulpmiddel, afhankelijk van de waarde. Sommige organisaties rekenen een kleine eigen bijdrage voor extra services, zoals het wassen van beddengoed (ongeveer €5 per keer). Let op: kies je voor een organisatie die duurder is dan het budget dat de gemeente geeft? Dan moet het verschil zelf betalen.

Kies je voor een goedkopere organisatie? Dan houd je geld over.

Dit geld mag je vaak houden voor andere zorgbehoeften, zoals een scootmobiel of extra schoonmaak.

Tip: Vraag altijd om een offerte op maat. Vraag niet alleen naar het uurtarief, maar ook naar reiskosten en administratiekosten. Die kunnen soms oplopen tot €15 per maand extra.

Stappenplan: zo regel je de zorg die bij jullie past

Het voelt als een berg, maar met een plan is het te doen.

1. Meld je bij de WMO: Bel de gemeente of vul het online formulier in. Vraag om een intakegesprek thuis.
2. Geef aan dat je wilt kiezen: Zeg duidelijk: "Wij willen gebruik maken van de vrije keuze voor een thuiszorgorganisatie." Vraag om de lijst met gecontracteerde zorgaanbieders.
3. Zoek een match: Bezoek websites, bel organisaties. Vraag: "Hoe werken jullie? Zitten jullie vol? Zijn jullie bekend met mantelzorgondersteuning?" Kijk niet alleen naar prijs, maar ook naar sfeer.
4. Vraag een offerte aan: Stuur de indicatie (de brief van de gemeente) naar de zorgorganisatie. Vraag om een prijsopgave voor de benodigde uren.
5. Laat de offerte goedkeuren: Stuur de offerte naar de WMO-consulent. Zij moeten akkoord geven. Dit duurt meestal 2 tot 4 weken.
6. Start de zorg: Zodra het akkoord er is, start de zorg. Zorg dat er een vast aanspreekpunt is bij de organisatie.

Hieronder vind je een stappenplan dat werkt voor de meeste gemeentes in Nederland. Let op: als de zorg eenmaal loopt, mag je niet zomaar wisselen. Je zit meestal vast aan een opzegtermijn van 1 maand. Check dit dus van tevoren.

Praktische tips voor mantelzorgers

Als mantelzorger ben je vaak de spil. Je regelt de boel, maar je staat er niet alleen voor.

• Check de kwaliteit: Kijk op Zorgkaart Nederland of de organisatie goede recensies heeft. Vraag bij de intake naar het verloop van het personeel. Een laag verloop kan betekenen dat je steeds nieuwe gezichten ziet.
• Vraag om een vaste hulp: Geef aan dat je voorkeur hebt voor 1 of 2 vaste hulpen. Dit scheelt enorm in het vertrouwen voor je naaste.
• Gebruik de respijtdienst: Veel zorgorganisaties bieden ook respijtzorg. Dit is tijdelijke vervanging voor jou als mantelzorger. Handig als je zelf even op vakantie wilt.
• Let op de wachtlijsten: In drukke regio's (zoals Amsterdam of Eindhoven) kunnen wachtlijsten oplopen tot 6 weken. Bel direct na de indicatie om een plek te reserveren.
• Hulp bij huishouden vs. persoonlijke verzorging: Splits dit op. De WMO vergoedt huishoudelijke hulp vaak apart (tot 3 uur per week). Dit kan via een andere organisatie lopen dan de persoonlijke zorg.

Een goede voorbereiding scheelt een hoop stress. Een fout die veel mensen maken: ze kiezen de goedkoopste optie zonder te kijken naar de kwaliteit. Een hulp die snel klaar is maar geen oog heeft voor een praatje, is op de lange termijn duurder omdat je naaste zich eenzaam gaat voelen.

Kies voor een organisatie die luistert. Heb je een conflict met de zorgorganisatie?

Ga eerst het gesprek aan. Lukt dat niet? Dan kun je terecht bij de Geschilleninstantie Zorg. Dit is gratis. De gemeente kan je hierbij helpen.

Conclusie: Jij bent de baas

De keuze voor professionele hulp is niet van de gemeente. Het is van jou en je naaste, waarbij het goed is om te weten wat het verschil tussen mantelzorg en thuiszorg precies inhoudt.

De WMO geeft je de vrijheid, maar je moet die wel grijpen. Zorg dat je weet wat je nodig hebt, zoek een organisatie die past bij de persoonlijkheid van je vader of moeder, en houd de regie in handen. Begin klein.

Vraag eerst een indicatie aan en kijk wat de gemeente biedt. Daarna pas ga je shoppen.

Het kost wat tijd om alles uit te zoeken, maar de rust die je krijgt door goede zorg is onbetaalbaar. Je naaste verdient iemand die echt voor hem of haar zorgt. En dat mag je zelf uitzoeken.