Mantelzorg en arbeidsmarkt: Kabinetsplan voor werk-zorg balans

Een vader die zijn vrouw helpt na een heupoperatie. Een dochter die naast haar fulltime baan het huishouden doet voor haar moeder met dementie.

Een buurman die elke week boodschappen doet voor een oudere man om de hoek. Dit is mantelzorg: onbetaalde zorg voor een familielid, vriend of kennis die hulp nodig heeft.

Het is een enorme steunpilaar in onze samenleving, maar het botst steeds vaker met de moderne arbeidsmarkt. Werkgevers willen productieve werknemers, en werknemers willen hun werk en privéleven balanceren. Het kabinet ziet dit probleem en komt met een plan. Een plan om werk en zorg beter op elkaar af te stemmen.

Want zonder mantelzorgers stort het zorgstelsel in elkaar. En zonder werk kunnen we de rekeningen niet betalen.

Het is een balans die we moeten vinden, en snel.

Wat is het kabinetsplan voor werk-zorg balans?

Het kabinetsplan is een set van maatregelen die ervoor moet zorgen dat werknemers die mantelzorg geven, hun baan niet verliezen.

Het draait om drie hoofdpunten: betere wettelijke regelingen, financiële steun voor bedrijven, en een makkelijker aanbod van hulpmiddelen en thuiszorg via de Wmo. De gedachte is simpel: als we de mantelzorger ontlasten, kan diegene ook beter blijven werken. Het plan sluit aan bij de Wmo (Wet maatschappelijke ondersteuning), maar legt de nadruk op de combinatie met werk.

Het is een antwoord op de groeiende groep werknemers die aangeven dat hun werk lijdt onder de zorgtaak. Denk aan een vader die zijn zoon met autisme begeleidt.

Hij kan niet zomaar een dag vrij nemen voor een afspraak met de school.

De kern: Recht op Aanpassing en Ontlasting

Het kabinet wil dat soort situaties oplossen. De kern van het plan is een nieuw wetsvoorstel dat werknemers een sterker recht geeft op aanpassing van hun werk. Dit heet het recht op 'passende arbeid'. Als je als mantelzorger je werk niet meer kunt combineren met je zorgtaken, moet je werkgever met je meedenken.

Dit kan betekenen dat je tijdelijk minder uren gaat werken, of dat je taken anders worden verdeeld. Het is niet meer vrijblijvend.

Daarnaast komt er een financiële tegemoetkoming voor werkgevers die investeren in scholing of begeleiding voor mantelzorgers. Dit is bedoeld om de drempel voor een werkgever te verlagen. Een voorbeeld: een verpleegkundige die haar moeder met COPD verzorgt.

Zij kan haar werk misschien niet volhouden als ze niet een dag per week minder kan werken.

Hoe werkt het in de praktijk?

De werkgever krijgt dan een vergoeding voor het inwerken van een nieuwe parttime kracht. Het plan wil dat er een duidelijk en eenvoudig pad is voor werknemers. Als je mantelzorger bent, moet je bij je werkgever aan kunnen kloppen en weten wat je rechten zijn.

De werkgever moet een 'mantelzorgcoach' of een aanspreekpunt aanwijzen. Dit is iemand die weet hoe de vork in de steel zit.

Je hoeft niet elke keer opnieuw je verhaal te doen. De overheid wil ook de aanvraag voor hulp via de Wmo makkelijker maken. Als je al zorgt, moet je sneller hulp krijgen voor 'respijtzorg'.

Dit is zorg die de mantelzorger even ontlast, zodat die even op adem kan komen. Denk aan 3 uur per week professionele thuiszorg, zodat jij even boodschappen kunt doen of een wandeling kunt maken. De verwachting is dat dit het ziekteverzuim onder mantelzorgers met 10% gaat verminderen.

De rol van Wmo en Hulpmiddelen: de praktische ondersteuning

Een mantelzorger kan het beste zijn werk doen als de persoon die hij verzorgt goed wordt ondersteund. Daarom is het kabinetsplan onlosmakelijk verbonden met de Wmo.

De Wmo is de wet die regelt dat mensen zo lang mogelijk zelfstandig thuis kunnen wonen. De gemeente is hierin de sleutelspeler. Het plan stimuleert gemeentes om sneller en makkelijker hulpmiddelen te verstrekken.

Dit gaat verder dan alleen een wandelstok. We hebben het over complete trapliften, aangepaste douches, of verpleegbedden.

Maar ook over 'domotica': slimme sensoren die een zorgvrager waarschuwen bij een val, en de mantelzorger een seintje geven op hun telefoon. Denk aan een merk als Somnofit voor een anti-snorkelbeugel of een Val-alarmsysteem van een bedrijf als Philio. De gemeente kan deze middelen vergoeden.

Respijtzorg: de noodzakelijke adempauze

Een belangrijk onderdeel van het plan is het vergroten van het aanbod van respijtzorg. Dit is letterlijk 'lucht' voor de mantelzorger.

Zonder deze pauze raakt een mantelzorger oververmoeid, met alle gevolgen van dien voor het eigen werk en gezondheid.

De kosten voor respijtzorg kunnen via de Wmo worden geregeld. Soms is er een eigen bijdrage van toepassing, die via het CAK loopt. De hoogte hangt af van je inkomen. Een voorbeeld: een mantelzorger die 24/7 voor zijn partner met ALS zorgt, kan via de Wmo een logeerplek aanvragen in een verpleeghuis voor een weekend per maand.

De kosten hiervoor kunnen, afhankelijk van het inkomen, oplopen tot €100-€200 per maand eigen bijdrage, maar de daadwerkelijke zorgkosten zijn vele malen hoger en worden door de gemeente betaald. De focus van het kabinet ligt op het verlagen van deze eigen bijdrage voor mantelzorgers die ook werken.

Hulpmiddelen: van tilliften tot aangepaste maaltijden

Naast respijtzorg is de juiste uitrusting essentieel. Volgens deze tips van een mantelzorgcoach kan een mantelzorger die elke dag iemand moet tillen, dat geen jaren volhouden zonder rugklachten. Via de Wmo kan een tillift worden aangevraagd.

Dit is een serieus hulpmiddel. De kosten voor een plafondlift lopen al snel op tot €3.000 tot €5.000, exclusief installatie.

De gemeente betaalt dit vaak volledig, soms met een eigen bijdrage. Maar het gaat niet alleen om zware apparaten. Denk aan aangepaste bestek van het merk Liftware, die trillingen tegengaat bij Parkinson, of speciale aankleedstokken en douchekrukken.

Als deze middelen makkelijker en sneller verstrekt kunnen worden, hoeft de mantelzorger minder fysieke hulp te verlenen.

Dat maakt het makkelijker om een baan te behouden. De focus van het kabinetsplan is om deze aanvraagprocedure te versimpelen, zodat je niet maanden hoeft te wachten op een beslissing.

Prijzen, Eigen Bijdragen en Wat Je Kunt Verwachten

Veel mantelzorgers vragen zich af: 'Wat gaat dit mij gelden?' De Wmo-regelingen verschillen per gemeente, maar er zijn landelijke kaders. De eigen bijdrage voor Wmo-hulp (zoals dagbesteding of huishoudelijke hulp) is in 2024 maximaal €19,50 per vier weken voor mensen met een laag inkomen.

Voor hulpmiddelen zoals een rolstoel of scootmobiel betaal je vaak niets extra, mits je ze voor langere tijd nodig hebt.

De kosten voor woningaanpassingen (zoals een badkamerverbouwing) kunnen hoog oplopen, maar worden vaak voor 100% vergoed als ze noodzakelijk zijn. De nieuwe plannen van het kabinet richten zich op het verlagen van drempels. Zo moet het makkelijker worden om 'PGB' (Persoonsgebonden Budget) te krijgen voor het inhuren van professionele hulp, naast je eigen inzet.

Een PGB voor lichte zorg kan al vanaf €10-€15 per uur, exclusief de eigen bijdrage. Het kabinet wil dat bedrijven meebetalen. Ze zijn van plan om de 'Lage Inkomensvoordeel' (LIV) uit te breiden voor bedrijven die mantelzorgers in dienst houden. Dit is een loonkostenvoordeel van ongeveer €2.000 per jaar per werknemer met een laag loon.

De kosten voor de werkgever en werknemer

Als een mantelzorger minder uren gaat werken, mag de werkgever de uren soms 'opvangen' met deze regeling.

Voor de werknemer verandert er in eerste instantie weinig aan de portemonnee, behalve dat je inkomen lager wordt als je minder gaat werken. De hoop is dat de werkgever dit compenseert met de overheidssteun.

Daarnaast wil het kabinet de 'Zorgverlofregeling' uitbreiden. Dit betekent dat je als werknemer recht krijgt op betaald kortdurend zorgverlof. Momenteel is dit onbetaald, behalve voor 10 uur per jaar (afhankelijk van je contract).

De nieuwe regeling zou dit moeten oprekken naar 20-30 uur per jaar met behoud van loon.

Modellen voor werkgevers: hoe pak je het aan?

Werkgevers kunnen verschillende modellen gebruiken om mantelzorgers te ondersteunen. Een populair model is de 'Mantelzorgcombinatie'. Hierbij combineert een werknemer zijn werk met lichte zorgtaken op de werkvloer.

Een andere optie is het aanbieden van een 'Mantelzorgabonnement'. Dit is een dienst van een externe partij, zoals Buurtzorg of Thuiszorg, waar werknemers gebruik van kunnen maken, terwijl er ook steeds meer aandacht voor jonge mantelzorgers ontstaat.

De kosten voor zo'n abonnement liggen vaak tussen de €30 en €100 per maand voor de werknemer, maar de werkgever betaalt vaak de hoofdprijs om het als secundaire arbeidsvoorwaarde aan te bieden.

Het kabinetsplan wil deze modellen stimuleren via fiscale voordelen. Het idee is dat als een bedrijf €500 per jaar investeert in zorgcoaching voor een werknemer, dit fiscaal aantrekkelijker wordt gemaakt.

Praktische tips voor mantelzorgers die werken

Je hoeft niet te wachten tot alle wetten zijn aangepast. Er zijn nu al stappen die je kunt zetten.

Ten eerste: wees open. Praat met je leidinggevende of HR over je situatie.

Leg uit wat je doet en hoe lang het waarschijnlijk duurt. Vaak is onbeging het grootste probleem. Ten tweede: schakel de Wmo in.

Checklist: wat je deze week kunt regelen

• Check je werkcontract: Kijk of er al regelingen staan voor zorgverlof.
• Bel de gemeente: Vraag naar de Wmo-consulent en plan een afspraak.
• Vraag hulp aan: Vraag bij de huisarts om een verwijzing voor 'maatschappelijke steun'.
• Download de app: Gebruik apps zoals 'Mijn Mantelzorg' om uren bij te houden voor je eigen overzicht.
• Neem contact op met MantelzorgNL: Zij bieden gratis juridisch advies over je rechten op het werk.

Bel je gemeente en vraag om een 'Wmo-consulent'. Leg je situatie uit en vraag om een keukentafelgesprek. Dit is een vrijblijvend gesprek bij je thuis om te kijken wat er nodig is. Vraag specifiek om respijtzorg en hulpmiddelen.

Ten derde: registreer je als mantelzorger bij je gemeente of bij een organisatie zoals MantelzorgNL.

Dit geeft je recht op bepaalde voorzieningen, zoals een mantelzorgvergoeding (vaak €50-€100 per jaar) of een pasje voor korting. Ook met het oog op de toekomstige veranderingen in de zorg is het slim om goed geïnformeerd te blijven.

Het kabinetsplan is een goede stap, maar het blijft zaak dat je zelf de regie pakt. Zorg dat je weet wat er speelt, vraag om hulp en zorg dat je niet kopje onder gaat in de combinatie van je baan en je zorgtaak. Want uiteindelijk draait het om één ding: dat je er voor de ander kunt zijn, zonder jezelf te verliezen.