Mondzorg bij bedlegerige patiënten thuis: Werkwijze en materiaal

Een bedlegerige patiënt verzorgen voelt soms als een enorme opgave. Zeker als je mantelzorger bent en alles zelf regelt.

Een van de dingen die makkelijk vergeten wordt, maar superbelangrijk is, is de mondzorg.

Een schone mond geeft niet alleen een fijn gevoel, het voorkomt ook longontsteking en pijn. In dit stuk lees je precies hoe je dat aanpakt, wat je nodig hebt en hoe je het makkelijk volhoudt.

Waarom mondzorg meer is dan alleen poetsen

Voor een bedlegerige persoon is een goede mondverzorging levensbelangrijk. Door medicijnen, minder eten of gewoon door langdurig bedlegerig te zijn, droogt de mond uit.

Een droge mond is een ideale voedingsbodem voor bacteriën en schimmels. Die kunnen leiden tot een longontsteking, wat bij oudere of zwakke mensen ernstig kan aflopen. Daarnaast voelt een vieze mond gewoon smerig.

De smaak verandert, de adem wordt onaangenaam en het kan zelfs pijn doen. Door dit elke dag te doen, houd je niet alleen de mond schoon, maar laat je ook even zien dat je om die persoon geeft.

Het is een klein gebaar met een groot effect. Je bent niet alleen aan het wassen, je bent ook een stukje comfort en waardigheid aan het geven.

De basisuitrusting: wat heb je echt nodig?

Je hoeft geen dure spullen uit de tandartspraktijk in huis te halen. De meeste dingen kun je gewoon bij de drogist of via de Wmo aanvragen. Een goede basisset bestaat uit een aantal simpele, maar effectieve producten.

Zorg dat je dit altijd bij de hand hebt in een klein bakje of op het nachtkastje.

• Een zachte tandenborstel: Kies voor een borstel met een klein kopje en zachte haren. Denk aan merken als de Curaprox CS 5460 (die met die vele, zachte haartjes) of een speciale handtandenborstel met een gebogen steel. Die laatste is makkelijker vast te houden.
• Tandpasta met fluoride: Geen whitening-tandpasta, dat is te schuur. Gewoon een simpele, beschermende tandpasta.
• Water of mondspoeling: Geen alcoholhoudende mondspoeling, dat droogt de boel alleen maar uit. Een zoutwateroplossing werkt vaak al goed. Of een speciale mondverzorgingsspray uit de thuiszorgwinkel.
• Spatvrije doekjes of gazons: Handig om het vocht op te vangen. Je wilt niet de hele tijd met handdoeken liggen te zeulen.
• Een opvangbekken: Een simpel plastic bekken dat je onder de wang kunt houden tijdens het poetsen of spoelen.
• Lippenbalsem: De lippen drogen ook snel uit. Een fijne balsem zonder rare toevoegingen.

Hier is een lijstje voor je: Tip van een vriend: bij de Wmo (Wet Maatschappelijke Ondersteuning) kun je soms een vergoeding krijgen voor speciale hulpmiddelen, zoals die handtandenborstels of mondzorgsets.

Vraag dit na bij je gemeente of een zorgwinkel. Ze helpen je vaak met de aanvraag, waarna je alles netjes kunt bijhouden in een overzichtelijk zorgdossier.

Stap voor stap: zo poets je zonder morsen

Het is even een ritme vinden, maar daarna gaat het vanzelf. Belangrijkste is dat de persoon comfortabel ligt.

Zorg dat het hoofd een beetje omhoog kan, bijvoorbeeld met een extra kussen. Leg het opvangbekken onder de wang aan de kant waar je poetst. Zo vangt het al het water en tandpasta op.

1. Begin met poetsen: Doe een kleine hoeveelheid tandpasta op de borstel. Houd de wang een beetje open met je vrije hand. Poets met zachte, ronddraaiende bewegingen over de tanden en het tandvlees. Doe de bovenkant en de onderkant apart. Neem vooral de tijd voor de binnenkant van de tanden en de tong.
2. Laat doorslikken of spuwen: Vraag wat de voorkeur heeft. Veel bedlegerige patiënten slikken de tandpasta gewoon door, dat is prima en voorkomt dat je constant moet spuwen. Als er gespuwd moet worden, gebruik dan het opvangbekje.
3. De tong schoonmaken: De tong is een echte bacterieverzamelaar. Gebruik een tongreiniger of de achterkant van de tandenborstel. Schraap zachtjes van achteren naar voren.
4. De lippen insmeren: Direct na het poetsen de lippen insmeren met de balsem. Dit voelt meteen weer zacht en soepel aan.

Probeer dit twee keer per dag te doen, 's ochtends en 's avonds.

Als het echt niet lukt om te poetsen, zijn er ook doekjes die speciaal zijn gemaakt voor mondzorg. Die reinigen de tanden en het tandvlees zonder dat je hoeft te spoelen. Merken als Seni Care of Hartmann hebben zulke doekjes in hun assortiment.

Wat als de mond pijnlijk is of kunstgebitten in de weg zitten?

Soms is de mond heel gevoelig, bijvoorbeeld door een schimmelinfectie (spruw) of door chemotherapie. Dan is poetsen te pijnlijk. Gebruik dan een zachte gaasdoekje dat je om je vinger wikkelt en bevochtigt met zout water of een speciale mondverzorgingsspray.

Masseer hiermee zachtjes het tandvlees en de tong. Dit heet 'mondverzorging met een vingerpolisher'.

Heeft de persoon een (gedeeltelijk) kunstgebit? Vergeet die dan niet!

Haal het gebit er elke avond uit. Spoel het af onder de kraan. Borstel het gebit met een aparte, zachte borstel en een speciale gebitreiniger (geen tandpasta, dat krast).

Poets ook de mondholte en het tandvlees zachtjes. Laat het gebit 's nachts in een bakje met water of een speciale reinigingstablet liggen.

Soms is het nodig om het gebit tijdelijk niet te dragen als de mond te pijnlijk is.

Praktische tips voor jou als mantelzorger

Dit is werk dat je met geduld en liefde doet. Het is niet altijd makkelijk, zeker wanneer je de balans zoekt tussen professionele thuiszorg en mantelzorg.

Soms is de patiënt onrustig of wil hij niet. Blijf dan rustig. Leg uit wat je doet, ook als je denkt dat hij het niet meer begrijpt. Je stem en je aanraking geven vaak al een gevoel van veiligheid.

• Maak er een routine van: Doe het altijd op dezelfde tijd, op een rustig moment. Dan went het.
• Zorg voor jezelf: Draag handschoenen als je dat prettig vindt. Was je handen goed voor en na. Zo bescherm je jezelf en de ander.
• Vraag hulp: De wijkverpleging kan je helpen en oefenen. Zij weten precies hoe het moet. Schroom niet om ze om een demonstratie te vragen.
• Kijk en luister: Controleer regelmatig de mond. Zie je rode plekjes, witte aanslag of klachten over pijn? Neem dan contact op met de huisarts of de wijkverpleging. Soms is een medicijn tegen schimmel nodig.

Een paar laatste tips om het jezelf makkelijker te maken: Met deze stappen en materialen kun je ervoor zorgen dat de mond van je naaste schoon, fris en pijnvrij blijft. Benieuwd naar wat je nog meer als mantelzorger zelf mag doen?

Het is een kleine moeite, maar het maakt de dag voor hem of haar een stuk aangenamer.