Ondervoeding bij ouderen thuis: Drinkvoeding en eetlust stimuleren

Een slokje water, een stukje brood, een bakje yoghurt. Voor ons is het vanzelfsprekend.

Maar voor steeds meer ouderen die thuis wonen, wordt eten en drinken een flinke opgave. De eetlust verdwijnt, de maaltijd voelt als een berg of ze vergeten gewoonweg te drinken. Het gevolg? Ondervoeding.

Een stille sluipmoordenaar die ervoor zorgt dat iemand steeds zwakker wordt, vaker ziek is en minder energie heeft voor de dingen die echt tellen. Het goede nieuws? Je kunt hier heel veel aan doen, vaak met simpele hulpmiddelen die via de WMO of de zorgverzekering geregeld kunnen worden. Laten we eens kijken hoe je dat aanpakt, zonder ingewikkelde termen of gedoe.

Waarom is ondervoeding thuis zo’n gevaarlijk probleem?

Ondervoeding bij ouderen gaat veel verder dan alleen wat minder wegen. Het is een vicieuze cirkel die moeilijk te doorbreken is.

Als je te weinig binnenkrijgt, verlies je spierkracht. Die spierkracht heb je nodig om boodschappen te doen, te koken en voor jezelf te zorgen.

Je wordt langzaam zwakker, waardoor je nog minder trek krijgt en de stap om te koken nog groter wordt. Uiteindelijk belandt iemand in een isolement en wordt de gezondheid flink ondermijnd. Veel ouderen hebben door medicijnen, ziekte (zoals dementie of Parkinson) of een operatie minder trek. Smaak verandert, slikken wordt moeilijker of de energie om te koken ontbreekt simpelweg.

Het is dus niet luiheid; het is een lichamelijk probleem dat aandacht vraagt.

Vooral alleenstaande ouderen zijn hier gevoelig voor, omdat er niemand is die een zetje geeft of een maaltijd klaarmaakt. Het is dus essentieel om hier vroeg bij te zijn, voordat iemand echt ziek wordt van de ondervoeding.

De kracht van drinkvoeding: een makkelijke oplossing

Een van de meest effectieve middelen tegen ondervoeding is drinkvoeding. Dit zijn geen gewone sapjes, maar complete maaltijdvervangers.

Ze zitten vol met eiwitten, vitaminen, mineralen en calorieën. Ze zijn speciaal ontwikkeld voor mensen die moeite hebben met eten, maar wel de voedingsstoffen nodig hebben.

Denk aan merken als Nutrison of Fortimel. Een flesje van 200ml bevat vaak al dezelfde voedingswaarde als een boterham met kaas en een glas melk. Deze drankjes zijn ideaal voor tussendoor of als vervanging van een lichte maaltijd.

Ze zijn kant-en-klaar, dus je hoeft niets te bereiden. Dat scheelt een hoop energie voor de mantelzorger of de oudere zelf. Ze zijn in veel smaken te krijgen: van vanille en aardbei tot koffie of choco. Voor iemand die moeite heeft met slikken, zijn er zelfs speciale "nectar" varianten, die dikker zijn en makkelijker wegdrinken.

Ze zijn te koop bij de drogist, apotheek of online, en vaak vergoed door de zorgverzekering of WMO.

Het grote voordeel is dat je de inname makkelijk kunt bijhouden. Je weet precies hoeveel calorieën en eiwitten iemand binnenkrijgt.

Als iemand ’s ochtends geen zin heeft in brood, maar wel een flesje Nutrison Down Under (speciaal voor ouderen) drinkt, heb je al een goede start van de dag te pakken. Het is een laagdrempelige manier om het gat in de voeding te dichten zonder dat je hoeft te koken of te vechten voor een bord eten.

Eetlust stimuleren: hoe krijg je het eten erin?

Drinkvoeding is een hulpmiddel, maar het is ook belangrijk om de eetlust zelf te stimuleren. Er zijn talloze manieren om eten weer aantrekkelijker te maken. Allereerst: kleine porties.

Een groot bord eten kan afschrikwekkend zijn. Bied liever 5 tot 6 kleine maaltijden aan per dag. Een boterham met smeerkaas, een bakje soep, een kwartje ei, een bakje kwark.

Dat is makkelijker weg te werken dan een groot diner. Geur en smaak zijn cruciaal.

Veel ouderen ruiken en proeven minder goed. Kruid het eten daarom iets meer dan normaal (let op met zout als iemand een hoge bloeddruk heeft, gebruik dan kruiden als bieslook, peterselie of kerrie). Warm eten ruikt vaak beter dan koud eten.

Zorg voor een fijne, rustige eetomgeving. Geen radio aan, geen tv, maar even rustig zitten en de aandacht op het eten richten.

Soms helpt het om samen te eten, zelfs als de ander alleen water drinkt.

De sociale prikkel stimuleert de eetlust. Wanneer slikken lastig gaat, kan een verdikkingsmiddel voor drinken uitkomst bieden. Verder zijn er specifieke eetluststimulerende drankjes, zoals Resource Thirsty of Fresubin Energy Drink. Deze zijn lichter dan een volledige maaltijdvervanger, maar zitten wel boordevol calorieën en eiwitten. Ze zijn bedoeld om tussendoor te drinken en de totale inname op te krikken.

Ook hier geldt: koude drankjes kunnen soms beter smaken dan warme, vooral bij een verminderde smaak. Probeer verschillende temperaturen uit om te zien wat de voorkeur heeft.

Praktische hulpmiddelen en WMO-regelingen

Je staat er misschien niet bij stil, maar er zijn veel hulpmiddelen die het eten en drinken makkelijker maken. Denk aan speciale bekers die het drinken makkelijker maken voor mensen die moeite hebben met slikken of een beperkte handfunctie hebben.

Een 'bekerglas' met een tuit of een speciale drinkbeker met een antilek systeem kan al een wereld van verschil betekenen.

Ook zijn er aangepaste lepels en borden. Een 'opstaand' bord of een diep bord voorkomt dat eten eraf glijdt. Dergelijke praktische hulpmiddelen voor thuis kun je vaak via de WMO (Wet Maatschappelijke Ondersteuning) bij je gemeente aanvragen.

De WMO is er om zelfstandig wonen mogelijk te houden. Als ondervoeding dreigt door lichamelijke beperkingen, kan de gemeente hulp inzetten.

Dit kan een vergoeding zijn voor hulpmiddelen (zoals die speciale borden of bekers), maar ook voor praktische hulp. Een professionele hulp kan helpen met koken of toezicht houden bij het eten. Ook kan de huisarts of een diëtist een verwijzing geven voor vergoeding van drinkvoeding via de zorgverzekering. De kosten van drinkvoeding kunnen oplopen.

Een doos van 4 flesjes Nutrison of Fortimel kost ongeveer €8 tot €12.

Als je iemand dagelijks 2 flessen geeft, ben je al snel €50 per week kwijt. Dat is voor veel mensen een behoorlijke kostenpost. De zorgverzekering vergoedt vaak de 'medisch noodzakelijke' voeding op voorschrift van de huisarts of specialist.

Soms is er een eigen bijdrage, maar het loont de moeite om dit goed uit te zoeken bij de verzekeraar. Via de WMO kun je soms ook een maatwerkvoorziening krijgen voor keukenspullen die eten makkelijker maken.

Concrete tips voor mantelzorgers en ouderen

Het is dus zaak om proactief te zijn. Wacht niet tot iemand echt te zwak wordt.

Als je merkt dat de eetlust afneemt of dat de koelkast leeg blijft, is het tijd voor actie. Hieronder een aantal concrete tips die je meteen kunt toepassen: Uiteindelijk draait het allemaal om aandacht.

1. Plan vaste eetmomenten: Zorg voor structuur. Eet altijd rond dezelfde tijd, zelfs als er geen trek is. Lichaam went aan een ritme.
2. Gebruik smaakmakers: Probeer eens een scheutje bouillon door de aardappelen of wat geraspte kaas over de groenten. Smaak is de sleutel tot de eetlust.
3. Zorg voor voldoende vocht: Naast eten is drinken essentieel. Zet een glas water altijd binnen handbereik. Gebruik eventueel een bidon met een tuit voor makkelijk drinken.
4. Check de WMO: Bel de gemeente en vraag naar de mogelijkheden voor hulpmiddelen. Vaak is er meer mogelijk dan je denkt, zonder dat het direct geld kost.
5. Probeer verschillende merken: Niet iedereen houdt van dezelfde smaak drinkvoeding. Probeer eens Resource Fruitjuice (€9 voor 4 flessen) of Fresubin 2kcal Drink (iets duurder, rond €12 voor 4 flessen) om te kijken wat wel in de smaak valt.

Eten is emotie, gezelligheid en levenskracht. Door kleine aanpassingen te maken en de juiste hulpmiddelen in te zetten, kun je ervoor zorgen dat ouderen langer vitaal en blijven genieten van het leven.

Het begint bij een glas, een slok en een beetje liefde.