Ottobock looporthese merktest: Enkel-voetorthese bij CVA en MS
Stel je voor: je loopt door de kamer en je voet tilt niet meer goed op. Hij blijft hangen achter het tapijt of je struikelt bij de drempel. Dat is wat een CVA (beroerte) of MS (Multiple Sclerose) kan doen.
De spieren werken niet meer mee zoals je wilt. Een looporthese, een soort steun voor je been, kan dan een wereld van verschil maken.
In deze test kijken we naar de AFO van Ottobock, een bekende naam in de wereld van hulpmiddelen. We gaan kijken of dit ding echt helpt bij het lopen en of het het geld waard is voor jou of de persoon die je verzorgt.
Wat is een Ottobock looporthese eigenlijk?
Een looporthese is een steun die je om je been doet, van net onder de knie tot in je schoen.
De meeste mensen hebben er een nodig na een CVA of bij MS omdat de voet niet meer omhoog kan. Dit heet een "voetlift" of dropfoot. Ottobock is een Duits merk dat al jarenlang dit soort hulpmiddelen maakt. Ze zijn specialistisch en staan bekend om goede kwaliteit.
De orthese die we hier bekijken is de Ottobock WalkOn. Dit is een zogenaamde enkel-voetorthese (EVO).
Het is gemaakt van een lichtgewicht kunststof of koolstofvezel. Het doel is simpel: zorgen dat je voet tijdens het lopen netjes omhoog komt, zodat je niet struikelt.
Tegelijkertijd geeft het stabiliteit als je je been neerzet. Het voelt voor veel gebruikers alsof ze een soort "veer" in hun been hebben zitten. Veel mantelzorgers vragen zich af of dit ding wel comfortabel is.
De WalkOn is ontworpen om in gewone schoenen te passen. Je hebt geen zware, lelijke braces meer nodig.
Het gewicht is laag, soms maar 300 tot 400 gram. Dat scheelt enorm in vermoeidheid. Voor iemand met MS is dat extra belangrijk, want vermoeidheid is vaak een groot issue.
De orthese werkt als een verlengstuk van je eigen lichaam. De kern van de werking zit in de veerkracht.
Als je je been optilt, blijft de voet omhoog staan door de spanning in het materiaal. Als je de voet neerzet, veert de orthese mee en zorgt hij voor stabiliteit rond de enkel.
Dit voorkomt dat je door je enkel zakt. Het is een passief hulpmiddel, wat betekent dat het geen batterijen of motoren heeft.
Dit maakt het onderhoudsvrij en altijd klaar voor gebruik.
Waarom deze orthese bij CVA en MS?
Na een beroerte (CVA) kan de hersenbeschadiging de signalen naar de beenspieren verstoren.
De spieren die de voet omhoog trekken, werken niet meer goed. Zonder steun sleept de persoon met de voet over de grond. Dit leidt tot struikelen en onveilig lopen. Een looporthese compenseert dit mankement direct.
Het geeft de gebruiker weer vertrouwen om alleen te lopen. Bij Multiple Sclerose (MS) verloopt de zenuwgeleiding minder goed.
Dit kan wisselend zijn. De ene dag loop je beter dan de andere dag.
Een lichtgewicht orthese zoals de WalkOn van Ottobock is dan ideaal. Het is geen zwaar apparaat dat je energie slurpt. Het helpt de spieren die nog wel werken optimaal te benutten.
Veel gebruikers met MS geven aan dat ze minder snel moe worden tijdens het wandelen. Het belangrijkste voordeel is de valpreventie.
Zowel bij CVA als MS is de kans op vallen groter. Een struikelpartij kan leiden tot gebroken botten, wat de situatie ernstig verslechtert. Door de voet op de juiste hoogte te houden, verloopt de gangcyclus soepeler.
De heup en knie moeten minder compenseren. Dit ontlast het hele bewegingsapparaat.
Daarnaast is er een psychologisch effect. Mensen willen graag zelfstandig blijven.
Met een goed passende orthese durven ze weer naar de supermarkt of een blokje om.
Voor de mantelzorger betekent dit ook minder stress. Je hoeft niet continue naast de persoon te lopen om hem op te vangen. De orthese geeft een stukje vrijheid terug. Dat is onbetaalbaar.
De kern van de werking: Specificaties en materiaal
De Ottobock WalkOn is er in verschillende types, net zoals de betrouwbare Vermeiren rollators voor extra ondersteuning. De meest voorkomende is de WalkOn 3.1.
Deze is gemaakt van koolstofvezel. Dit materiaal is supersterk maar heel licht. Het veert perfect mee tijdens de stap.
De veerkracht is afgestemd op een bepaalde stapfase. Als je de voet neerzet, blokkeert de orthese niet, maar geeft hij juist mee om de schok te absorberen.
De pasvorm is cruciaal. De orthese wordt vaak op maat gemaakt door een orthopedisch instrumentenmaker.
Ze meten de omtrek van je been en de lengte van je voet. Er zijn ook standaardmaten verkrijgbaar, maar bij complexere problemen (zoals bij MS waar de spierspanning wisselt) is maatwerk vaak beter. De binnenzijde is bekleed met zacht schuim dat ademt. Dit voorkomt drukplekken, iets waar gebruikers met gevoelige huid (vaak bij ouderdom) rekening mee moeten houden.
Een belangrijk detail is de hielhoogte. De orthese is ontworpen voor schoenen met een hakhoogte van ongeveer 1 tot 2 centimeter.
Te hoge hakken of hele platte schoenen werken niet goed met dit systeem. De orthese schuif je aan als een soort sok. Vervolgens trek je je normale schoen eroverheen.
De schoen moet wel stevig genoeg zijn; een gympie met veters werkt vaak beter dan instappers.
Qua gewicht zit je rond de 350 gram. Dat is vergelijkbaar met een dikke sok en een schoen. Voor een CVA-patiënt die net weer leert lopen, is het belangrijk dat het been niet te zwaar wordt belast.
De orthese verdeelt de druk over het onderbeen, vergelijkbaar met de werking van compressie bij oedeem en varices. Dit vermindert de kans op pijnlijke plekken bij de enkel of de wreef.
Het materiaal is waterafstotend, maar niet waterproof. Douchen moet je de orthese uittrekken.
Prijzen, modellen en vergoeding via WMO
De prijs van een Ottobock looporthese hangt sterk af van het model en of deze op maat gemaakt wordt. Een standaard WalkOn (bijvoorbeeld de Light) kost ongeveer tussen de €800 en €1.200.
Een op maat gemaakte versie, vaak nodig bij specifieke aandoeningen, kan oplopen tot €1.500 tot €2.000.
Dit lijkt veel geld, maar voor een hulpmiddel dat dagelijks gebruikt wordt, valt het mee vergeleken met elektrische hulpmiddelen. In Nederland worden deze orthesen meestal vergoed vanuit de WMO (Wet Maatschappelijke Ondersteuning) of de Wet Langdurige Zorg (WLZ). Als je thuiszorg ontvangt of mantelzorger bent, is dit vaak een hulpmiddel dat je kunt aanvragen.
Je moet hiervoor naar de gemeente of het WMO-loket. Er volgt een gesprek en een indicatie.
Soms is er een eigen bijdrage verschuldigd, afhankelijk van je inkomen. Er zijn verschillende varianten van de Ottobock orthese. De WalkOn 3.1 is de standaard voor volwassenen. De WalkOn Junior is voor kinderen.
De WalkOn Flex is soepeler en geschikt voor mensen die nog redelijk functioneren, maar net als bij de Rollz rollators voor dagelijks gebruik net dat beetje steun nodig hebben.
De duurdere modellen hebben vaak meer verstelmogelijkheden of zijn lichter in gewicht. Let op: de vergoeding hangt af van de noodzaak. Een arts (revalidatiearts of neuroloog) moet een voorschrift schrijven.
Zonder dit voorschrift krijg je de orthese niet vergoed. Als je de orthese zelf koopt (bijvoorbeeld via internet), krijg je die €1.500 waarschijnlijk niet terug van de zorgverzekering of WMO. Raadpleeg altijd eerst de huisarts of het revalidatieteam voordat je tot aankoop overgaat.
Praktische tips voor dagelijks gebruik en verzorging
Als je net begint met de orthese, is het wennen. Je been voelt anders aan. Begin rustig. Loop de eerste dagen alleen binnen, op een vlakke ondergrond.
Probeer een routine te ontwikkelen: de orthese aandoen voordat je opstaat. Als je een CVA hebt gehad, is het vaak handig om te zitten terwijl je hem aantrekt.
- Sokken zijn essentieel: Draag altijd een katoenen sok in de orthese. Dit absorbeert zweet en voorkomt schuren. Vervang de sok dagelijks.
- Schoenkeuze: Kies schoenen met een stevige hiel. Een te losse schoen schiet uit de orthese. Meten is weten: neem de orthese mee naar de schoenwinkel.
- Onderhoud: Maak de orthese dagelijks schoon met een vochtige doek. Geen agressieve schoonmaakmiddelen gebruiken. Laat hem luchten als je hem niet draagt.
- Controle: Controleer wekelijks of de kunststof nog heel is. Een barst betekent dat hij niet meer veilig is. Bij twijfel naar de orthopedisch instrumentenmaker.
Zorg dat de huid droog is om irritatie te voorkomen. Als mantelzorger is het goed om te letten op de huid van de persoon voor wie je zorgt.
Kijk dagelijks of er rode plekken zijn. Die kunnen duiden op een drukplek. Bij MS kunnen tintelingen soms verergeren; bespreek dit met de arts.
De orthese moet comfortabel zitten, niet knellen. Een goed passende orthese voel je eigenlijk bijna niet tijdens het lopen.
Een veelgemaakte fout is te snel willen. De orthese is een hulpmiddel, geen genezing. Het duurt even voordat het lichaam went aan de ondersteuning. Blijf oefenen met fysiotherapie.
De therapeut kan oefeningen geven om de spieren die nog werken sterker te maken. Dit versterkt het effect van de orthese.
Samen zorgen ze voor een betere loopvaardigheid. Als je merkt dat de orthese niet meer goed zit (bijvoorbeeld na een jaar), ga dan terug naar de specialist.
Het lichaam verandert, zeker bij progressieve aandoeningen zoals MS. De orthese kan soms aangepast worden of vervangen moeten worden. Houd rekening met slijtage; intensief gebruik betekent dat je ongeveer elke 2 tot 3 jaar een nieuwe nodig hebt. De WMO-regeling kan hier opnieuw voor worden aangesproken.