Portiegrootte voor ouderen: Calorieën berekenen voor verminderde eetlust

Een bord eten dat bijna onmogelijk leeg te eten is. Herken je dat?

Je moeder heeft net gekookt, maar na drie happen is ze al vol. Of je vader eet zo traag dat het eten koud wordt voordat hij de helft heeft opgeschept. Dit is een dagelijks dilemma voor veel mantelzorgers en ouderen. De eetlust neemt af, maar de behoefte aan voedzame energie blijft. Het is een worsteling aan de keukentafel.

Waarom eten soms een uitdaging wordt

Portiegrootte voor ouderen gaat over veel meer dan alleen minder eten. Het gaat om slimme keuzes maken.

Soms komt het door medicatie die de eetlust remt. Soms is het een combinatie van een trager werkende spijsvertering en minder beweging.

Of misschien is koken gewoon niet meer zo makkelijk en staat er een kleine portie op het bord. Het gevolg? Te weinig calorieën en voedingsstoffen. Dat leidt tot vermoeidheid, spierverlies en een zwakker immuunsysteem.

Het is dus essentieel om de juiste energie binnen te krijgen, ook als je weinig trek hebt. Stel je voor dat je lichaam een auto is.

Benzine is de energie. Als je de tank bijna leeg rijdt, stopt de auto. Zo werkt het ook bij het menselijk lichaam. Zonder voldoende brandstof, oftewel calorieën, raakt de batterij leeg.

Dit is waarom we moeten kijken naar de energiedichtheid van voeding. We proberen zoveel mogelijk voedingsstoffen in een zo klein mogelijk volume te stoppen.

Dat klinkt ingewikkeld, maar het is eigenlijk heel praktisch.

De formule achter de energie: calorieën tellen voor ouderen

Om te begrijpen hoeveel je nodig hebt, kijken we naar een basisformule.

Je hoeft geen wiskundige te zijn. De gemiddelde oudere vrouw heeft ongeveer 1800 tot 2000 calorieën per dag nodig. Een man rond de 2300 tot 2500. Maar dit zijn gemiddelden.

Iemand die veel thuiszorg krijgt en weinig beweegt, heeft minder nodig. Iemand die actief is, heeft meer nodig.

Het gaat om de balans. Het lastige is dat de behoefte vaak niet wordt gehaald.

Een standaard maaltijd van 700 calorieën voelt voor een oudere vaak te groot. De oplossing is niet meer eten, maar slimmer eten. We focussen op calorieën per hap.

Dit noemen we energiedichtheid. Een bak sla met komkommer is gezond, maar levert weinig calorieën.

Een lepel pindakaas op een boterham levert veel calorieën in een kleine hoeveelheid. Dat is precies wat we nodig hebben. Om dit te berekenen, kun je een eenvoudige telling bijhouden.

Gebruik een schriftje of een app op een tablet. Schrijf op: wat eet de persoon? En hoeveel?

Je hoeft niet tot op de gram te wegen. Een keukenweegschaal helpt, maar het gaat om het idee.

De kracht van aanvullen: de juiste producten

Zie je dat er maar 1200 calorieën binnenkomen? Dan weet je dat je moet aanvullen.

Hier komen de hulpmiddelen en specifieke producten om de hoek kijken. Dit is waar het praktisch wordt. In plaats van een groot bord aardappelen, kies je voor een kleiner portie aardappelen en voeg je iets toe. Dit noem je aanvullen.

Denk aan een klontje boter, een scheutje olijfolie of een lepel mayonaise. Dit lijkt klein, maar levert al snel 50 tot 100 calorieën extra per maaltijd op.

Er zijn speciale dranken die helpen, zoals Resource Plus of Fortisip. Dit zijn flesjes van 200ml die je bij de drogist of apotheek kunt kopen.

Ze kosten ongeveer €3 tot €4 per stuk. Ze zijn verkrijgbaar via de WMO of de thuiszorg, soms vergoed via de verzekering als er een indicatie is. Ze smaken naar vanille of chocola en leveren vaak 300 calorieën in één slok. Ideaal voor tussendoor.

Een ander slim product is de 'energiepoeder' zoals Benecalorie. Dit is een zakje van 36 gram dat je door de yoghurt, soep of saus roert.

Het is geur- en smaakloos. Een doosje kost ongeveer €15 tot €20. Je doet er een tijdje mee.

Het voegt 300 calorieën en extra eiwitten toe zonder dat de portie groter wordt.

Dit is een gamechanger voor mensen die snel vol zitten.

Modellen voor maaltijdbegeleiding en hulpmiddelen

Er bestaan geen standaard 'modellen' voor porties, maar er zijn wel systemen die helpen.

Denk aan de 'drie-gangen-structuur' aangepast voor ouderen. Geen soep, hoofdgerecht en toetje, maar drie kleine porties verspreid over de dag. Dit werkt beter voor de spijsvertering en helpt bij een gezonde vochtinname bij senioren.

Een voordeel: je kunt voor elke 'gang' gebruikmaken van energierijke producten. De WMO (Wet Maatschappelijke Ondersteuning) speelt hier een grote rol.

Als mantelzorger kun je bij de gemeente aankloppen voor hulp. Dit kan zijn in de vorm van huishoudelijke hulp die kookt, maar ook voor hulpmiddelen.

Denk aan aangepast bestek of speciale borden die helpen bij zelfstandig eten bij dementie. Dit vergroot de eigen regie en zorgt ervoor dat er meer gegeten wordt. Thuiszorgorganisaties hebben vaak speciale trainingen voor voeding. Ze werken met 'kleine porties, grote energie'.

De kosten voor thuiszorg variëren enorm. Een uur hulp in de huishouding kost vaak een eigen bijdrage van €15 tot €20 per uur, afhankelijk van het inkomen.

Prijsindicaties voor aanvullende voeding

• Resource Plus (200ml): €3,50 per flesje. Bij een pak van 6 betaal je ongeveer €20.
• Fortisip Fles (200ml): Vergelijkbaar qua prijs, vaak te koop bij de Etos of Kruidvat.
• Benecalorie (doosje van 7 zakjes): Rond de €18 bij de apotheek.
• Calorie-rijke shake ( zelf maken): Melk + eiwitpoeder + banaan. Kosten per shake: ongeveer €1,50.
• WMO hulpmiddelen: Vaak gratis of tegen een lage eigen bijdrage via de gemeente.

Professionele dieetadviezen via de huisarts worden vaak vergoed vanuit de basisverzekering. Het is slim om dit te checken. Deze producten zijn specifiek voor de Nederlandse markt.

Ze zijn verkrijgbaar bij de grote drogisterijen en apotheken. Voor mantelzorgers is het belangrijk om te weten dat deze producten vaak ondersteund worden door de WMO of de Wet Langdurige Zorg (WLZ).

Vraag hier altijd naar bij de casemanager of het wijkteam.

Praktische tips voor aan de keukentafel

Het draait allemaal om de sfeer. Eten moet geen strijd worden.

Zorg voor een rustige omgeving. Zet de radio uit en leg de telefoon weg.

Eet samen aan tafel, zelfs als de ander maar een half bordje eet. Sociale interactie stimuleert de eetlust. Praat over leuke dingen, niet over 'hoeveel er nog op het bord ligt'. Dat zorgt alleen maar voor druk.

Focus op de textuur en temperatuur. Soms is warm eten lastig omdat de smaak minder is.

Een beetje extra kruiden helpt. Geen zout, maar kruiden zoals knoflook, ui of peterselie. Als kauwen moeilijk is, kies dan voor zachte voedingsmiddelen.

Een smoothie is vaak makkelijker weg te drinken dan een bord soep. Meng er altijd een lepel lijnzaadolie of proteïnepoeder doorheen.

Probeer een ritme te vinden. Drie grote maaltijden is vaak te veel.

Kies voor 5 tot 6 kleine momenten. Een bakje yoghurt met muesli en een lepel caloriënpoeder om 10 uur. Een broodje met roergebakken ei en kaas om 12 uur.

Een glas voedingsdrank om 15 uur. Dit houdt de energie stabiel en voorkomt dat de maag te vol raakt.

Check de medicatie. Sommige medicijnen die via de huisarts of specialist worden voorgeschreven, geven misselijkheid of een vol gevoel.

Overleg met de arts of er een ander moment is om de pillen in te nemen, bijvoorbeeld net na het eten in plaats van ervoor. Dit kan de eetlust verbeteren.

De rol van mantelzorg en WMO

Als mantelzorger ben je de spin in het web. Jij ziet hoe het gaat. Gebruik dit om hulp in te schakelen. De WMO is er voor jou en de oudere.

Vraag een gesprek aan bij het wijkteam van de gemeente. Leg uit dat de voedingstoestand achteruitgaat.

Vraag specifiek naar 'maaltijdondersteuning' of 'voedingsadvies'. Soms is er budget voor een maaltijdservice die warm eten brengt, speciaal afgestemd op ouderen. Denk ook aan hulpmiddelen of een comfortabele stoel voor aan tafel die het eten makkelijker maken.

Een aangepaste lepel die makkelijker in de mond past, of een beker die niet morst. Deze dingen lijken klein, maar ze zorgen ervoor dat iemand zelfstandig blijft eten.

Dat zelfvertrouwen is goud waard. Bij de thuiszorg kun je vragen om een logopedist te raadplegen voor slikproblemen, wat vaak onder de verzekering valt.

Sluit af met een positieve noot. Het gaat niet om perfectie. Soms eet iemand drie dagen minder, en op de vierde dag ineens weer goed. Blijf rustig.

Bied voortdurend kleine beetjes aan. Een stukje kaas, een handje noten, een plakje komkommer.

Het cumulatieve effect van deze kleine aanvullingen zorgt voor de benodigde energie.

Je bent niet alleen. Samen met de thuiszorg, de WMO en slimme producten kun je de eetlust weer een beetje sturen.