Transferplank gebruiken: Veilig overstappen van rolstoel naar auto

Stap je uit je rolstoel en kijk je tegen de autodeur aan?

Dat is een moment waarop je even moet weten wat je doet. Met een transferplank wordt dat overstappen een stuk makkelijker en veiliger. Je schuift gewoon over, zonder te tillen of je evenwicht te verliezen.

Even oefenen en het went vanzelf. Dit is hoe je het doet, stap voor stap.

Wat je nodig hebt voordat je begint

Voordat je überhaupt begint, moet je de boel goed voorbereiden. Dit is geen race tegen de klok, dus neem de tijd.

Zorg dat je de juiste spullen bij elkaar hebt en dat de auto op de juiste plek staat.

Een goede voorbereiding voorkomt een hoop gedoe en onveilige situaties. Allereerst de transferplank zelf. Kies een plank die past bij jouw situatie.

Een stevige plank van aluminium is licht en roest niet. Een standaard model is ongeveer 80 cm lang en 25 cm breed. Die lengte is belangrijk: als je plank te kort is, glij je er halverwege af. Een te lange plank past misschien niet in de auto.

De plank moet een antislip laag hebben, zodat je niet wegglijdt. De prijs voor zo’n basis plank ligt tussen de €40 en €70.

Check de hoogteverschillen. De rolstoelzitting moet ongeveer even hoog zijn als de autostoel.

Een verschil van meer dan 5 cm maakt het lastig. Gebruik eventueel een kussen op de autostoel om het hoogteverschil te verkleinen. Zorg dat je voeten vrij kunnen bewegen.

Je voeten moeten plat op de grond kunnen blijven tijdens de transfer.

De auto moet stabiel staan. Parkeer op een vlakke ondergrond. Zet de parkeerrem aan.

Doe de autodeur helemaal open en zorg dat er geen andere auto’s in de buurt staan. Als je een scootmobiel hebt, zet die dan op de handrem.

De transfer is het veiligst als je vanaf de bestuurderskant instapt, omdat je dan geen verkeer tegenkomt.

Verder heb je nodig: een stevige autostoel met goede armleuning. De armleuning moet laag genoeg zijn om comfortabel overheen te kunnen stappen. Een hoge sportstoel is niet handig.

Een handrem of parkeerrem in de auto is essentieel. Zorg dat je kleding aan hebt die makkelijk zit, geen lange jassen die kunnen blijven haken. Een hulpstuk zoals een glijplank (iets dunner dan de transferplank) kan helpen om wrijving te verminderen, maar is niet altijd nodig.

Stap 1: De rolstoel positioneren

De juiste positie van je rolstoel is het halve werk. Je wilt niet dat de plank wegschuift of dat je in een rare hoek moet draaien, zeker als je gewend bent aan een veelzijdige rollator voor binnen en buiten.

1. Zet de rolstoel vast: Zet de rolstoel op de handrem. Als je een elektrische rolstoel hebt, zet de motor uit. Zet de rolstoel zo dicht mogelijk naast de autodeur, parallel aan de auto. De afstand tussen de rolstoel en de auto moet maximaal 10 cm zijn. Gebruik een opstapje als de drempel te hoog is.
2. Verwijder belemmeringen: Haal eventuele tassen of andere spullen uit de weg. Zorg dat je benen vrij kunnen bewegen. De voetsteunen van de rolstoel moeten ingeklapt zijn, zodat je voeten vrij zijn.
3. Check de hoogte: Controleer het hoogteverschil tussen de rolstoelzitting en de autostoel. Is het meer dan 5 cm? Gebruik dan een verhoogd kussen op de autostoel. Dit voorkomt dat je onderuitzakt.

Dit is de basis. Doe dit rustig en controleer alles voordat je verdergaat.

Een veelgemaakte fout is het niet vastzetten van de rolstoel. De rolstoel kan wegschuiven als je je afzet. Neem die seconde extra om de rem erop te zetten. Het voelt onwennig, maar het is essentieel voor je veiligheid.

Stap 2: De transferplank plaatsen

De plank moet stabiel liggen. Als hij wiebelt, vertrouw je hem niet en dat zorgt voor spanning. Je legt de plank over de rand van de rolstoelzitting naar de autostoel.

1. Leg de plank neer: Schuif de plank voorzichtig onder je dijen. De plank moet over de volle breedte onder je billen liggen. De uiteinden moeten steunen op zowel de rolstoelzitting als de autostoel. De plank mag niet doorbuigen.
2. Controleer de stabiliteit: Duw zachtjes op de plank. Als hij beweegt, moet je hem anders leggen. De plank mag niet meer dan 1 cm doorzakken onder je gewicht. Als je een zwaardere gebruiker bent (meer dan 100 kg), kies dan een plank met een hogere draagkracht, vaak aangegeven tot 130 kg of meer.
3. Veiligheidscheck: Zorg dat de antislip laag naar boven wijst. De plank moet horizontaal liggen. Gebruik eventueel een antislip matje onder de plank om wegglijden te voorkomen.

De plank moet overdwars liggen, zodat je eroverheen kunt schuiven. Veel mensen leggen de plank te ver naar voren of achteren.

De plank moet onder je zitbotten liggen, niet alleen onder je knieën. Als je knieën te ver van de plank af zijn, zak je door je knieën. Neem de tijd om de juiste plek te vinden.

Stap 3: De transfer uitvoeren

Nu komt het moment. Je bent klaar om te bewegen. Blijf rustig ademhalen.

Haasten leidt tot fouten. Volg de stappen in deze volgorde. Deze stap duurt ongeveer 10 tot 15 seconden.

1. Zet je handen goed: Plaats je handen stevig op de armleuning van de rolstoel en op de autostoel. De armleuning van de auto moet steun bieden. Je handen moeten op schouderhoogte staan.
2. Lift jezelf op: Duw jezelf omhoog met je armen. Je billen komen iets van de zitting. Dit is de zogenaamde "push-up". Je hoeft niet hoog te komen, maar genoeg om gewicht van je benen te halen.
3. Verplaats je gewicht: Schuif je handen van de rolstoel naar de autostoel. Blijf drukken met je armen. Beweeg je lichaam in één vloeiende beweging over de plank. Je kont glijdt over de plank. Houd je rug recht. Buig niet te ver voorover.
4. Laat zakken: Zodra je boven de autostoel bent, laat je je langzaam zakken. Gebruik je armen om de snelheid te controleren. Zet je voeten plat op de grond. Je knieën moeten ongeveer 90 graden gebogen zijn.

Als je moeite hebt met de "push-up", is het handig om een transferplank te kopen met handgrepen.

Die kosten vaak €20 tot €30 meer, maar bieden extra steun. Een veelgemaakte fout is het te snel laten zakken. Je valt dan hard op de stoel, wat pijn kan doen aan je stuitje.

Stap 4: De auto inrichten voor veiligheid

Nu je zit, is het belangrijk dat je goed vastzit. Een rolstoeltransfer is pas veilig als je ook in de auto goed bent bevestigd.

Je wilt niet dat je tijdens het rijden verschuift. Zorg dat de autogordel makkelijk te bereiken is.

Als je een draagbare autostoel gebruikt (een zitverhoger voor in de auto), klik deze dan vast. De gordel moet over je schouder en heup lopen, niet over je nek of buik. Als je een lichtgewicht opvouwbare rolstoel in de auto laat staan (wat alleen mag met een speciale verzekering en goedgekeurde rolstoelvervoerder), moet die rolstoel vastgezet zijn met goedgekeurde tie-downs.

Gebruik nooit alleen een stuurgordel; dat is onvoldoende. Check altijd of je beenruimte genoeg is.

Je knieën mogen de dashboard niet raken. Als je een automaat rijdt, is dat vaak makkelijker omdat je geen schakelpook tegen je knie hebt. Zorg dat je voeten de pedalen makkelijk kunnen bereiken. Een voetensteun die te ver naar voren staat, zorgt voor instabiel zitten.

Stap 5: De transfer terug naar de rolstoel

De terugweg is eigenlijk hetzelfde, maar omgekeerd. Het voordeel is dat je nu weet hoe het voelt.

1. Bereid de auto voor: Zet de auto stil (motor uit, handrem aan). Schuif de autostoel zo ver mogelijk naar achteren en laat de leuning iets naar achteren hellen als dat comfortabeler is. Haal de gordel los.
2. Plaats de plank: Schuif de transferplank weer onder je billen, van de autostoel naar de rolstoel. Zorg dat de plank stabiel ligt op beide zittingen.
3. Beweeg terug: Duw jezelf omhoog met je armen. Schuif je gewicht naar voren, richting de rolstoel. Laat je zakken op de plank en glijdt terug naar de rolstoel. Zorg dat je kont in het midden van de rolstoelzitting landt.
4. Check je voeten: Zet je voeten op de grond. Klap de voetsteunen uit als je die hebt. Zet de rolstoelrem vast.

Blijf focussen op stabiliteit. Deze stap duurt ook ongeveer 10 tot 15 seconden.

Een veelgemaakte fout is het vergeten van de rolstoelrem voordat je gaat zitten. De rolstoel kan dan wegschuiven. Altijd eerst remmen, dan pas zitten.

Veelgemaakte fouten en hoe je ze vermijdt

Fouten maken is menselijk, maar sommige zijn gevaarlijk. Hier zijn de meest voorkomende problemen en hoe je ze oplost.

• De plank ligt scheef: De plank moet waterpas liggen. Gebruik een opstapje onder de rolstoelwielen als de rolstoel te laag staat. Een plank die scheef ligt, glijdt weg.
• Te snel bewegen: Haast is je vijand. Doe elke stap rustig. Het hele proces mag best 30 seconden duren. Snelle bewegingen leiden tot verlies van evenwicht.
• Verkeerde houding: Blijf rechtop zitten. Buig niet te ver voorover, want dan verlies je controle over je bovenlichaam. Houd je schouders ontspannen.
• Geen hulp gebruiken: Vraag hulp als je die nodig hebt. Een mantelzorger kan helpen door de plank op de juiste plek te houden of door je been te ondersteunen. Schroom niet om hulp in te schakelen via de WMO of thuiszorg.
• Geen check op stabiliteit: Test altijd de plank voordat je je gewicht verplaatst. Duw erop. Als het wiebelt, stop en leg het opnieuw.

Een specifiek probleem is het gebruik van een te dunne plank. Een plank die minder dan 2 cm dik is, kan doorbuigen. Kies voor een plank van minimaal 3 cm dik. Dit voelt steviger en is veiliger.

Verificatie-checklist

Gebruik deze checklist om te controleren of je alles goed doet. Print hem eventueel uit en leg hem in je auto of bij je rolstoel. Als je alle punten kunt afvinken, ben je klaar om te transferen.

• Auto: Staat op vlakke grond? Handrem aan? Deur helemaal open?
• Rolstoel: Rem vast? Dicht bij de auto (max 10 cm)? Voetsteunen ingeklapt?
• Transferplank: Antislip kant naar boven? Minimaal 80 cm lang? Ondersteuning op beide zittingen? Geen doorbuiging?
• Lichaam: Rechtop gezeten? Handen stevig vast? Ademhaling rustig?
• Veiligheid: Geen losse voorwerpen in de weg? Gordel makkelijk te pakken?

Doe dit altijd even voordat je begint. Het kost maar een minuut, maar het voorkomt ongelukken.

Conclusie: Oefening baart kunst

Een transferplank gebruiken is een vaardigheid die je onder de knie krijgt door te doen. De eerste keer voelt het onwennig, maar na een paar keer weet je precies hoe het moet.

Het maakt je leven een stuk makkelijker, vooral als je regelmatig onderweg bent. Onthoud: stabiliteit is key, rustig aan en geen haast. Vraag hulp als je die nodig hebt, bijvoorbeeld via de WMO voor een passende plank of begeleiding. Veilig overstappen begint bij een goede voorbereiding, eventueel ondersteund door een handige verplaatsingsgordel voor extra grip.