Wat is een levenstestament en waarvoor is het nodig bij mantelzorg

Een levenstestament. Het klinkt zwaar, alsof je meteen aan je einde denkt.

Maar voor jou als mantelzorger is het juist een stukje gereedschap om het leven makkelijker te maken. Het gaat niet over wanneer je sterft, maar over wie de touwtjes in handen neemt als je even niet meer kunt beslissen. Door ziekte of een ongeluk. Dit is de handleiding voor de praktijk.

Wat is een levenstestament precies?

Een levenstestament is een schriftelijke regeling die je zelf opstelt. Je geeft aan wie wat voor je mag regelen als je het zelf tijdelijk of blijvend niet meer kunt.

Denk aan je bankzaken, de verkoop van je huis of medische beslissingen. Het is het juridische bewijs dat je partner, kind of goede buur jouw belangen mag behartigen.

Zonder dit document zit je snel in de problemen. Stel, je belandt door een val in het ziekenhuis. Je partner kan dan niet zomaar je spaarrekening plunderen om de rekeningen te betalen. De bank blokkeert de toegang.

Een levenstestament is de sleutel die de deur open houdt. Het is fundamenteel anders dan een testament.

Een testament treedt pas in werking na je overlijden. Een levenstestament werkt zolang je leeft, maar niet meer zelf kunt beslissen. Voor mantelzorgers is dit onmisbaar.

Jij regelt de zorg, de WMO aanvragen en de hulpmiddelen. Je hebt dus toegang nodig.

Waarom mantelzorgers dit echt nodig hebben

Als mantelzorger zit je vaak al tot over je oren in de administratie. Je regelt de thuiszorg, belt met de gemeente over een WMO indicatie en zorgt dat er een traplift komt.

Een levenstestament geeft je de wettelijke bevoegdheid om deze dingen te blijven regelen als de persoon die je verzorgt plotseling afhankelijk wordt. Stel, je moeder heeft dementie en kan haar financiën niet meer overzien. Zij heeft een WMO voordeur die open moet.

Zonder levenstestament mag jij niet bij haar geld om die aanpassing te betalen.

De gemeente en de leverancier wachten op geld. De boel vertraagt. Jij staat met lege handen. Het helpt ook bij de zorgtaken zelf. Stel je voor dat je partner plotseling de zorg niet meer kan dragen.

"Een levenstestament voorkomt dat je tijdens een crisis nog door de juridische molen moet."

Jij neemt het over. Jij moet dan kunnen beslissen over medische hulp of de verpleegkundige van de thuiszorg.

Met een levenstestament sta je sterkt. Je bent de wettelijk vertegenwoordiger.

De kern: Wie beslist er over wat?

Je kunt in een levenstestament heel specifiek aangeven wie wat doet. Meestal kies je één of twee mensen die je volledig vertrouwt.

Dit noem je een gevolmachtigde. Zij krijgen machtigingen voor verschillende gebieden.

Je kunt het zo groot of klein maken als je zelf wilt. Hier zijn de belangrijkste onderdelen die je regelt: Je kunt kiezen voor een algemene volmacht of een specifieke volmacht.

• Financiële zaken: Toegang tot bankrekeningen, betalen van rekeningen (zoals de WMO eigen bijdrage), beheren van beleggingen.
• Verzorging en medisch: Keuze voor thuiszorg, accepteren van hulpmiddelen zoals een douchestoel of tillift, keuze voor ziekenhuis of verpleeghuis.
• Woning en bezit: Verkopen van de woning als dat nodig is voor de zorg, huurcontracten opzeggen, verhuizing regelen.
• Persoonlijke zaken: Het openen of sluiten van post, contact met de gemeente over WMO of PGB.

Een algemene volmacht geeft veel vrijheid. Een specifieke volmacht is strikter.

Bijvoorbeeld: je partner mag alles regelen behalve de verkoop van het huis. Dat beslis je zelf.

Varianten en kosten: Wat kost het?

Er zijn een paar manieren om een levenstestament op te zetten. De keuze hangt af van je budget en de complexiteit van je situatie.

De prijzen kunnen flink verschillen. Hieronder een overzicht van de opties.

1. Zelf schrijven (gratis)
Je kunt het zelf opstellen. Gebruik een standaardmodel dat je online vindt.

Je moet het wel laten ondertekenen bij een notaris om het juridisch waterdicht te maken. Zonder notaris is het vaak niet geldig bij banken.

2. Notaris (€400 - €900)
Dit is de meest betrouwbare weg. De notaris stelt het document op of controleert jouw concept. Hij zorgt dat het voldoet aan de eisen van de Wet op de Mentale Volmacht. Prijzen variëren:

• Alleen een levenstestament: ongeveer €400 tot €600.
• Levenstestament + gewoon testament: ongeveer €700 tot €900.
• Notarissen in grote steden (Amsterdam, Utrecht) zijn vaak iets duurder.

3. Online platforms (€150 - €350)
Diensten als "Eerste Hulp bij Notaris" of "Laatste Wijze" bieden digitale templates.

Je vult een vragenlijst in en krijgt een concept. Je moet het nog wel zelf naar de notaris brengen voor ondertekening. Dit is goedkoper dan een maatwerk-adviesgesprek.

4. Budgetnotaris (vanaf €250)
Sommige notarissen bieden een "standaard pakket" aan.

Dit is goedkoper maar minder maatwerk. Check wel of ze ervaring hebben met WMO regelingen of vragen over het recht op kortdurend zorgverlof voor mantelzorgers.

Het verschil met een testament en WMO

Verwar het levenstestament niet met je testament. Een testament gaat over je erfenis na je dood.

Een levenstestament gaat over jouw leven nu. Voor mantelzorgers is het levenstestament belangrijker op de korte termijn. Je moet kunnen handelen voor de zorg nu.

Hoe verhoudt dit zich tot de WMO? De Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO) regelt hulp van de gemeente.

Denk aan hulp in huis, dagbesteding of een scootmobiel. De WMO indicatie is persoonlijk, maar let ook op of je naaste een overbelaste mantelzorger is.

Die is voor de persoon die jij verzorgt. Als die persoon wil verhuizen naar een aangepaste woning, moet de WMO-aanvraag opnieuw. Jij moet dat kunnen regelen, net zoals je soms een parkeervergunning voor mantelzorgers moet regelen. Zonder levenstestament mag de gemeente echter niet met jou praten over de persoonlijke situatie van je naaste.

De AVG (privacywet) zit je dan in de weg. Een levenstestament is jouw toegangspas tot de gemeente.

Stappenplan: Hoe regel je het?

Je hoeft het niet ingewikkeld te maken. Pak het stap voor stap aan.

1. Bepaal je vertegenwoordiger: Kies iemand die je vertrouwt. Dit kan je partner zijn, een kind of een goede vriend. Bespreek dit goed. Vindt die persoon het oké?
2. Maak een lijst van belangrijke zaken: Wat moet er geregeld worden? Noteer de banken, de zorgverzekeraar, de WMO-consulent van de gemeente en de huisarts.
3. Kies een model: Gebruik een sjabloon of maak een afspraak bij de notaris. Voor mantelzorgers is een notaris vaak veiliger vanwege de complexe zorgwetten.
4. Laat het ondertekenen: Ga samen naar de notaris. De gevolmachtigde moet ook tekenen. De notaris zet een handtekening en een stempel.
5. Deel het uit: Geef een kopie aan je vertegenwoordiger, de huisarts en bewaar een exemplaar op een veilige plek. Stuur een kopie naar de bank. Zij moeten het in hun systeem zetten.

Zorg dat je het deze week regelt, voordat er iets gebeurt. Let op: Banken zijn streng.

Ze eisen soms een speciaal formulier naast het levenstestament. Bel even met je bank om te vragen wat zij precies nodig hebben. Dit voorkomt teleurstellingen.

Praktische tips voor mantelzorgers

Een levenstestament is een levend document. Het is geen eenmalige actie.

• Voorbeeldzinnen: Schrijf duidelijke opdrachten. Gebruik niet alleen "mag regelen", maar "mag beslissen over medische behandelingen en het accepteren van hulpmiddelen zoals een sta-op stoel."
• Combineer met een wilsverklaring: Voeg een wilsverklaring toe over euthanasie of wilsonbekwaamheid. Dit helpt artsen en je vertegenwoordiger om moeilijke keuzes te maken.
• Check de WMO formulieren: Als je een levenstestament hebt, stuur dit standaard mee bij elke WMO aanvraag. Zo voorkom je dat de gemeente om extra bewijzen vraagt.
• Vernieuwen: Elk jaar of als je situatie verandert (bijvoorbeeld een scheiding of verhuizing), check je het document. Is de gekozen persoon nog steeds de juiste?

Je moet het bijhouden. Vooral in de mantelzorg verandert er veel. Denk ook aan de kleine dingen.

Wie mag er inloggen op de DigiD van je naaste? Dit mag officieel niet, maar een levenstestament geeft je wel de bevoegdheid om zaken telefonisch te regelen.

Zorg dat je de contactgegevens van de WMO-consulent bij de hand hebt. Met een levenstestament voorkom je chaos. Je zorgt dat de zorg door kan gaan, zonder dat je tegen juridische muren oploopt. Het geeft rust.

Voor jou, en voor de persoon die je verzorgt. Aan tafel met de notaris is een investering in gemoedsrust.