Wisselligging uitvoeren: Schema en techniek voor mantelzorger

Een zware dag is voorbij. Je helpt je vader uit bed, hij kan niet goed meer bewegen.

Je trekt hem overeind, maar hij schreeuwt het uit van de pijn. Zijn heup, die net geopereerd is, protesteert hevig. Jij voelt je schuldig en machtig.

Dit scenario speelt zich dagelijks af in duizenden Nederlandse huiskamers. Gelukkig is er een manier om dit soort momenten dragelijker, veiliger en vooral pijnloos te maken.

De wisselligging is je beste vriend in deze situatie.

Wat is een wisselligging precies?

Een wisselligging is een speciale techniek waarbij je iemand die in bed ligt, helpt om van houding te veranderen.

Dit doe je niet zomaar; je gebruikt een hulpmiddel dat ervoor zorgt dat de beweging soepel en zonder fysieke inspanning van de persoon zelf verloopt. Denk aan een glijlaken of een draaiplateau.

Het doel is simpel: de druk op de huid verlagen, de doorbloeding verbeteren en pijn verminderen. Het is een totaalpakket. Je schuift de persoon niet zomaar opzij. Je gebruikt een slimme combinatie van laken en beweging.

De techniek zorgt ervoor dat je zelf geen zware last hoeft te tillen.

Je gebruikt de kracht van het hulpmiddel. Dit voorkomt rugklachten bij jou als mantelzorger en geeft de persoon in bed een gevoel van veiligheid. Het is letterlijk een lichter leven voor beide partijen.

Waarom is dit zo belangrijk? Veel ouderen of mensen met een beperking liggen langdurig in bed.

Door de druk op de huid kunnen er doorligplekken (decubitus) ontstaan. Dat zijn pijnlijke wonden die erg moeilijk genezen.

Een wisselligging zorgt ervoor dat de druk constant verplaatst. Je verkleint de kans op deze wonden aanzienlijk. Daarnaast voorkomt het stijve spieren en gewrichten. Een beetje beweging is pure winst.

De basis: de materialen en de techniek

Om een wisselligging goed en veilig te doen, heb je de juiste spullen nodig. In de wereld van de thuiszorg en WMO zijn dit de meest voorkomende hulpmiddelen.

Ze zijn vaak via de WMO aan te vragen bij je gemeente, of te koop bij medische speciaalzaken.

Een bekend merk voor dergelijke hulpmiddelen is bijvoorbeeld Etac. Je hebt een wissellaken of glijlaken nodig. Dit is een speciaal laken met een zeer lage wrijving.

Vaak bestaat het uit twee lagen kunststof met een glijlaag ertussen. Een voorbeeld is het Etac Moliform glijlaken. Dit laken leg je onder de persoon die in bed ligt. De bovenste laag schuift makkelijk over de onderste laag.

Zo hoef je de persoon niet op te tillen, maar schuif je hem of haar zijwaarts.

Een ander hulpmiddel is een draaiplateau. Dit is een hard schijf die je op het matras legt.

Door aan een hendel te draaien, draait de persoon rustig mee. De techniek zelf draait om slimme beweging. Stap 1: je brengt het bed op de juiste hoogte.

Je rug moet recht blijven. Stap 2: je vouwt het dekbed terug tot op de knieën van de persoon.

Stap 3: je schuift het glijlaken onder de romp en het bovenbeen. Dit kan soms al met een kleine zijwaartse beweging. Stap 4: je draait de persoon op zijn zij.

Trek daarbij niet aan de schouders, maar duw vanuit de heupen en het bekken. De persoon rolt als het ware mee over het glijlaken.

Een specifieke techniek voor draaiplateaus is nog eenvoudiger. Je zorgt dat de persoon in het midden ligt.

Vervolgens draai je rustig aan de hendel. De schijf draait en de persoon ligt ineens op zijn zij. Je hoeft fysiek bijna niets te doen.

Dit is ideaal voor mantelzorgers die minder kracht hebben of zelf lichamelijk beperkt zijn. De veiligheid voor zowel verzorger als patiënt staat hier voorop.

Prijzen en modellen: wat kun je verwachten?

De kosten voor hulpmiddelen kunnen flink oplopen. Gelukkig is de WMO (Wet Maatschappelijke Ondersteuning) er om je te helpen.

Via de gemeente kun je een indicatie aanvragen voor 'hulp bij het huishouden' of 'vervoer en vervoersvoorzieningen', waaronder soms ook deze hulpmiddelen vallen. Vaak krijg je een persoonsgebonden budget (PGB) of een maatwerkvoorziening. Het is slim om dit goed te checken bij je gemeente, bijvoorbeeld door een sterk mantelzorgplan te schrijven.

Laten we kijken naar een concreet voorbeeld van een glijlaken. Een Etac Moliform glijlaken (maat M, ongeveer 90x200 cm) kost nieuw rond de €150,- tot €200,-.

Dit is een investering die lang meegaat. Er zijn ook goedkopere varianten van andere merken, zoals van Drive Medical of Invacare, te vinden voor rond de €80,- tot €120,-. Deze zijn vaak iets minder soepel, maar doen hun werk prima. Een draaiplateau is een stuk duurder.

Een simpel manueel draaiplateau, zoals het Drive Draaiplateau 90cm, kost al snel tussen de €250,- en €350,-. Wil je een elektrisch model?

Dan ben je zo €800,- tot €1200,- kwijt. Dit is vaak nodig bij zeer zware zorgsituaties. Voor de meeste thuissituaties volstaat een mechanisch model of een goed glijlaken prima.

Overleg altijd met de huisarts of wijkverpleegkundige welk model het beste past.

Vergeet niet de accessoires. Een goed hoofdkussen dat je makkelijk kunt verplaatsen is essentieel. Ook een bedtafel of nachtkastje op de juiste hoogte helpt bij het creëren van een stabiele werkplek.

De totaalprijs voor een basisuitrusting (glijlaken plus goed hoofdkussen) ligt dus rond de €200,-. Een draaiplateau kost al gauw het driedubbele, maar bespaart je misschien een fysiotherapeut voor je eigen rug.

Praktische tips voor de dagelijkse praktijk

Het is niet alleen een techniek, het is ook een ritueel. Zorg dat je altijd rustig de tijd neemt.

Haast leidt tot fouten en onveilige situaties. Praat constant tegen de persoon die je helpt. Zeg wat je gaat doen: "Nu ga ik je een beetje opzij draaien, houd je even vast?" Dit geeft vertrouwen en rust. Het voorkomt dat de persoon schrikt of zich gaat verzetten.

Zorg voor een goede voorbereiding, net zoals je doet voor het WMO-gesprek met de gemeente. Leg alles wat je nodig hebt binnen handbereik: het schoonmaakmiddel, de washand, het schone laken.

Niets is vervelender als je halverwege moet stoppen omdat je nog iets moet zoeken.

Zorg ook dat de kamer op een comfortabele temperatuur is. Een koude kamer maakt het lichaam stijf en dat maakt het draaien moeilijker. Let op je eigen houding.

Ga nooit met een holle rug staan. Buig door je knieën, zorg dat je stabiel staat.

Gebruik eventueel een bedverhoger om het bed op de juiste hoogte te brengen. Een bedverhoger (de poten van het bed) kost ongeveer €30,- tot €50,- per set. Dit is een kleine investering met een groot effect op je rug.

Je rug is je kostbaarste bezit, bescherm die goed. Als het echt niet lukt, schakel dan hulp in.

Dit is geen teken van zwakte, maar van wijsheid. De wijkverpleegkundige kan je de fijne kneepjes leren.

Via de WMO kun je soms ook hulp krijgen van een professionele thuiszorgmedewerker voor het wisselen van de lakens, maar vergeet ook niet een noodplan voor onverwachte situaties op te stellen.

Soms is het inschakelen van een tillift de enige optie. Dit is een groter hulpmiddel dat je via de WMO kunt aanvragen. Een goede voorbereiding en de juiste middelen maken het leven voor jou en je naaste een stuk draaglijker.