Zuurstofconcentrator onderhoud thuis: Filters schoonmaken en vervangen
Stel je voor: je moeder of vader krijgt eindelijk de zuurstofconcentrator thuis die ze nodig hebben.
Het apparaat zoemt zachtjes op de achtergrond, een geruststellend geluid. Maar dan vraag je je af: hoe werkt dat ding eigenlijk?
Wie zorgt ervoor dat het blijft werken? In de chaos van mantelzorg, WMO-aanvragen en thuiszorg, is het onderhoud van zo’n apparaat soms bijzaak. Toch is het cruciaal. Een schone zuurstofconcentrator is veiliger, stiller en werkt beter.
Laten we het hebben over filters schoonmaken en vervangen. Dit is niet ingewikkeld. Echt niet.
Ik leg het je stap voor stap uit, alsof je naast me aan de keukentafel zit.
Wat is een zuurstofconcentrator eigenlijk?
Een zuurstofconcentrator is een apparaat dat de lucht in huis opzuigt en zuurstof uit filtert.
Het haalt de stikstof uit de lucht en geeft pure zuurstof af via een slangetje naar de neusbril. Je hebt geen zware zuurstofflessen nodig, want het apparaat maakt de zuurstof zelf. Het is een echte uitkomst voor mensen met COPD, longfibrose of hartfalen.
Thuiszorgmedewerkers noemen het vaak ‘de zuurstofmachine’. Veel mensen denken dat zo’n apparaat onderhoudsvrij is.
Dat is het niet. Het heeft filters nodig.
Deze filters zuigen de lucht uit de kamer en houden stof, haren en pollen tegen. Zonder schone filters kan de concentrator niet goed werken. Het apparaat raakt verstopt, de zuurstofproductie daalt en het geluidsniveau stijgt. In het ergste geval schakelt het apparaat zichzelf uit. En dat wil je niet als je mantelzorger bent en net rust hebt gevonden.
Waarom filters schoonmaken zo belangrijk is
Denk aan de filters in je stofzuiger. Zitten die vol, dan zuigt hij niet meer.
Hetzelfde geldt voor een zuurstofconcentrator. De filters zijn de longen van het apparaat. Ze moeten ademen. Een vies filter zorgt voor een hoger energieverbruik. Je merkt het aan de stroomrekening.
Ook de levensduur van het apparaat wordt korter. Een goed onderhouden concentrator gaat 5 tot 10 jaar mee.
Een verwaarloosd apparaat haalt dat misschien niet. Veiligheid is nog belangrijker.
Een verstopt filter kan oververhit raken. In zeldzame gevallen leidt dat tot brandgevaar. Voor mensen die afhankelijk zijn van zuurstof, is elk risico er een te veel.
De thuiszorgcontroleur let hier scherp op. Ook voor de WMO is onderhoud een verplichting.
Bij verhuizing of een nieuwe indicatie controleren ze de staat van het apparaat. Een goed onderhouden concentrator voorkomt discussie. Er is nog een praktisch voordeel.
Een schone filter betekent minder lawaai. Het apparaat zoemt dan zachtjes, in plaats van dat het bromt of ronkt.
Vooral ’s nachts is dat fijn. Je vader of moeder slaapt beter. Jij ook. En dat terwijl het schoonmaken maar een paar minuten per week kost.
De filters: wat zit erin en hoe werkt het?
De meeste zuurstofconcentrators hebben twee soorten filters. De eerste is de voorfilter.
Dit is een sponsachtig filter. Vaak is het grijs of wit.
Dit filter zit aan de achterkant of zijkant van het apparaat. Het vangt grote deeltjes op: stof, haren, pluisjes van kleding. Dit filter kun je wassen.
De tweede filter is de stof- of binnenspons. Die zit erachter. Dit filter is fijner en vangt kleinere stofdeeltjes op. Soms is het vervangbaar, soms niet. Dat hangt af van het model.
Bij de meeste merken vind je deze filters. Denk aan Philips Respironics (de SimplyGo of EverFlo), Invacare (Perfecto of HomeFill) of DeVilbiss (Oxygen Concentrator).
Ook de kleinere modellen van Inogen hebben filters. Bij de WMO-aanvraag krijg je vaak een standaardmodel mee.
Dit is meestal een groter apparaat van 15-20 kilo. Kleinere draagbare modellen zijn vaak zelf gekocht, soms via de zorgverzekering (niet altijd vergoed). De filters verschillen per type.
Controleer altijd het typeplaatje op de achterkant. De werking is simpel.
De ventilator zuigt lucht aan. De filters zuigen de lucht schoon. De lucht gaat door de zeven en de filtervezels.
Alleen schone lucht komt in de compressor. Daar wordt de zuurstof uit de lucht gehaald.
Hoe vaak moet je schoonmaken?
Het proces is stil en efficiënt. Maar als de filters vol zitten, moet de motor harder werken.
En dan begint het geluid. Het is alsof je een stofzuiger volle zak laat draaien. Het helpt niet. De meeste fabrikanten raden aan om de voorfilter wekelijks te wassen.
De binnenspons mag elke maand. Maar in de praktijk hangt het af van de omgeving. Woont je moeder in een oud huis met veel stof? Of heeft de kat veel haren?
Dan moet je vaker schoonmaken. Thuiszorgmedewerkers adviseren vaak om het te koppelen aan een vaste dag. Bijvoorbeeld elke zondagochtend.
Zo wordt het een gewoonte. Let op: een natte filter mag nooit in het apparaat.
De filter moet helemaal droog zijn. Gebruik geen föhn, dat beschadigt de vezels. Leg hem op een handdoek in de zon of bij de verwarming.
Duurt een uur of twee. Ben je het vergeten?
Zet het apparaat dan even uit of gebruik een backup-fles zuurstof. De thuiszorg kan helpen met een noodvoorziening, net zoals zij adviseren over een automatische dispenser voor medicijnen. Vraag ernaar bij de WMO-consulent.
Stappenplan: filters schoonmaken in 5 minuten
Het schoonmaken is makkelijk. Je hebt geen speciale middelen nodig.
Gewoon lauw water en een zachte doek. Geen zeep, want zeepresten kunnen de filter aantasten. Sommige merken verkopen speciale filterreiniger, maar dat is niet nodig. Volg deze stappen. Het werkt voor bijna elk model.
Deze stappen zijn simpel. Toch gaat het soms mis.
- Zet het apparaat uit. Trek de stekker eruit. Veiligheid eerst.
- Zoek de voorfilter. Meestal een klepje aan de achterkant. Druk of schuif het open.
- Haal de filter eruit. Dit is de grijze spons. Soms zit er een plastic rand omheen.
- Was de filter onder de kraan met lauw water. Knijp zachtjes. Geen borstel gebruiken.
- Leg de filter te drogen. Niet op de verwarming leggen, maar ernaast. Minimaal 24 uur.
- Check de binnenspons. Haal deze voorzichtig los. Stofzuig hem met een zachte borstel.
- Plaats alles terug als het droog is. Zorg dat het klepje goed sluit.
Mensen vergeten de filter terug te plaatsen. Of ze draaien hem verkeerd om.
Controleer altijd of de klep goed sluit. Een losse filter zuigt lucht aan de zijkant aan. Dat werkt niet. Een thuiszorgmedewerker kan dit controleren bij de eerste keer.
Vraag gerust om hulp. Ze doen dit dagelijks.
Filters vervangen: wanneer en hoe?
De voorfilter is wasbaar, maar gaat niet oneindig mee. Na een jaar of twee is de spons versleten. De binnenspons vervang je soms vaker.
De fabrikant geeft een advies. Bij Philips is dat meestal elke 12 tot 24 maanden.
Bij Invacare soms elk jaar. De vervangingskosten zijn laag.
Een set filters kost tussen de €15 en €35. Bij Medipoint of andere hulpmiddelenwinkels kun je ze kopen.
Ook via de WMO-aanvraag kun je nieuwe filters krijgen. Vraag dit na bij je contactpersoon. Wanneer vervang je ze? Als de filter scheurt, niet meer schoon wordt of als het apparaat harder gaat lawaaien.
Ook als je merkt dat de zuurstofdruk daalt (de saturatiewaarde lager wordt), kan het aan de filter liggen. Meet dit met een saturatiemeter.
Die kun je bij de drogist kopen voor €20-€30. Is de waarde lager dan 90%?
Bel dan de longverpleegkundige. Niet zelf aanmodderen. De vervanging zelf is makkelijk. Koop de juiste filters voor jouw model. Check het typeplaatje.
Bijvoorbeeld ‘Philips EverFlo’ of ‘Invacare Perfecto2’. Haal de oude filter eruit. Plaats de nieuwe. Druk zachtjes aan.
Zorg dat hij goed past. Veel merken hebben filters in verschillende maten. De meeste zijn rond, sommige vierkant.
Prijsindicatie: een Philips voorfilter kost €12, een setje met binnenspons €25. Bij Medipoint betaal je vaak iets meer, maar dan zit de bezorging erbij.
Prijsindicaties en modellen: wat past bij jou?
De keuze voor een model hangt af van de WMO-indicatie. Veel mensen krijgen een groter, stationair model.
De Philips EverFlo is een veelgebruikte. Hij is stil (38 dB), weegt 14 kilo en zuurstofproductie is 5 liter per minuut.
De filters zijn makkelijk te vinden. Prijs: zonder WMO rond €1500-€2000. Met WMO is het gratis of een lage eigen bijdrage (€15-€30 per maand).
Onderhoudskosten zijn laag: filters €20 per jaar. Een ander populair model is de Invacare Perfecto2. Dit is een stabiele machine, iets groter. Hij maakt iets meer lawaai (40 dB).
De filters zijn vergelijkbaar. Invacare is vaak beschikbaar via de WMO.
Ook de DeVilbiss 525 is een optie. Dit is een compact model, ideaal voor kleinere kamers.
Filters kosten ongeveer hetzelfde. Voor draagbare modellen zoals de Inogen One G3 of G5 betaal je meer. Zonder vergoeding €1000-€2500. Filters hiervoor zijn duurder: €25-€40 per set.
Ze zijn kleiner en fijner. De keuze hangt af van de situatie.
Voor mantelzorg thuis is een groot model vaak het beste. Het is stiller en onderhoudsvriendelijker. Voor uitstapjes is een draagbaar model handig.
Bespreek dit met de WMO-consulent. Zij regelen de levering en kunnen ook adviseren over gezonde maaltijden aan huis.
Vaak komt er een technicus langs voor uitleg. Die laat zien hoe je de filters schoonmaakt.
Vraag om een handleiding in het Nederlands. Die is soms niet standaard bij.
Praktische tips voor mantelzorgers
Als mantelzorger draag je veel. Het onderhoud en de zuurstofconcentrator thuis gebruiken mag niet te zwaar zijn.
Maak er een routine van. Hang een schema op de koelkast.
Bijvoorbeeld: ‘Dinsdag: filter wassen’. Zo vergeet je het niet. Gebruik een herinnering op je telefoon.
- Check wekelijks of de filter stoffig is. Zie je een laagje stof? Meteen wassen.
- Zorg voor een schone omgeving. Stofzuig regelmatig. Zet het apparaat op een plek zonder tapijt.
- Vraag de thuiszorg om hulp. Zij kunnen de filters controleren tijdens hun bezoek.
- Bewaar reservefilters in een droge lade. Niet in de badkamer.
- Let op geluid. Een brommend apparaat is een waarschuwing. Check de filters.
Handig als je veel ballen in de lucht houdt. Een tip voor de WMO: vraag altijd om extra filters bij de indicatie. Soms zitten ze er standaard bij, soms niet. Je kunt ook een onderhoudscontract afsluiten.
Kost €50-€100 per jaar. Dan komt er iemand langs voor schoonmaak en controle.
Handig als je zelf niet mobiel bent. Of als je twijfelt over de techniek.
Sluit af met een gerust gevoel. Zuurstofconcentrators zijn betrouwbaar. Met een beetje aandacht gaan ze jaren mee. Je hoeft geen expert te zijn. Gewoon doen.
En als het niet lukt, bel de leverancier. Of de WMO. Ze helpen je graag.
Want mantelzorg is al zwaar genoeg. Jij verdient een apparaat dat werkt. Zonder zorgen.