Zuurstofconcentrator thuis gebruiken: Tips voor mantelzorger

Je vader heeft net te horen gekregen dat hij een zuurstofconcentrator nodig heeft. De longarts schrijft het voor, maar wat nu?

Je zit als mantelzorger ineens met een apparaat in huis dat je nog nooit hebt gezien. Hoe werkt dat ding? Is het veilig? En hoe regel je dat via de WMO?

Het voelt als een grote stap, maar het is goed te doen.

Met een beetje uitleg en de juiste tips kun je dit prima aan. Dit is jouw gids om de rust terug te vinden.

Wat is een zuurstofconcentrator eigenlijk?

Een zuurstofconcentrator is een apparaat dat de lucht in je woonkamer zuurstofrijk maakt. Het zuigt de normale lucht aan, filtert de stikstof eruit en levert zuurstof via een slangetje naar de persoon die het nodig heeft. Het is dus geen zuurstoffles, die leeg kan raken.

Een concentrator haalt continue zuurstof uit de lucht. Je sluit hem aan op het stopcontact, en hij draait de hele dag door.

Het is een stabiele en veilige oplossing voor mensen die thuis extra zuurstof nodig hebben, bijvoorbeeld bij COPD of longfibrose. Veel mensen denken dat zo'n apparaat gigantisch is, maar dat valt reuze mee.

Een gemiddelde concentrator is ongeveer even groot als een kleine koffer en weegt een kilo of 10 tot 15. Je kunt hem makkelijk verrijden op zijn wieltjes. Het enige wat je nodig hebt, is een stopcontact en een beetje ruimte om het apparaat.

Het maakt een zacht zoemend geluid, vergelijkbaar met een computer of een airco.

Voor de meeste mensen went dat geluid snel, net als het geluid van een koelkast. Het apparaat meet continu de ademhaling van de gebruiker. Het past de zuurstofproductie automatisch aan op de behoefte. Als je vader bijvoorbeeld rustig op de bank zit, levert het apparaat minder zuurstof dan wanneer hij een stukje door de kamer loopt.

Die automatische werking is heel fijn, want je hoeft niet steeds zelf de knoppen om te draaien. Het geeft jou als mantelzorger ook rust.

Hoe werkt het in de praktijk? De kern van de apparatuur

Het hart van de concentrator is de filter en de compressor. De compressor zuigt de lucht uit de kamer aan en pompt deze onder druk door een filter.

Dit filter bestaat uit zeoliet, een soort korrels die de stikstof uit de lucht halen. Wat overblijft, is zuurstof van ongeveer 90 tot 95 procent zuiverheid. Dat is iets minder zuiver dan medische zuurstof uit een fles, maar voor langdurig thuisgebruik is dat prima en veilig.

De zuurstof gaat via een dun slangetje naar de gebruiker. Dit slangetje is meestal 3 tot 7 meter lang, zodat je vrij kunt bewegen in huis.

Aan het eind van het slangetje zit een neulens of een masker. Een neusbril is het meest comfortabel voor langdurig gebruik. Het is belangrijk dat de neulens goed in de neus zitten, maar niet te strak. Een verpleegkundige van de thuiszorg of het longcentrum laat zien hoe je dit het beste kunt doen.

De meeste apparaten hebben een ingebouwde bevochtiger. De lucht die je inademt, moet namelijk vochtig zijn om je longen niet te irriteren.

Je vult de bevochtiger met gedestilleerd water. Gebruik geen kraanwater, want dat bevat kalk die de machine kan beschadigen. De bevochtiger moet ongeveer eens per dag worden bijgevuld. Het is een simpele handeling, maar wel een die je dagelijks moet doen.

De juiste concentrator kiezen: modellen en prijzen via de WMO

De meeste mensen krijgen hun zuurstofconcentrator vergoed via de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO). Je vraagt dit aan bij de gemeente. De gemeente stuurt een WMO-consulent bij je langs om te kijken wat er nodig is.

Zij bepalen of je in aanmerking komt voor een apparaat. Vaak werken ze samen met een thuiszorgorganisatie of een hulpmiddelenleverancier die het apparaat komt brengen en installeert.

De huur of aanschaf wordt dan vergoed, soms met een eigen bijdrage. Die eigen bijdrage hangt af van je inkomen en vermogen.

Er zijn verschillende soorten concentrators. De meest voorkomende is de 'vaste' concentrator voor in huis. Deze is wat groter en zwaarder, maar levert een constante stroom zuurstof.

Een bekend model is de Philips Respironics SimplyFlo of de Inogen One G5 (als vaste unit).

Deze modellen zijn stil (onder de 40 decibel) en energiezuinig. Ze verbruiken ongeveer 300 watt, vergelijkbaar met een ouderwetse gloeilamp. Dat betekent dat je elektriciteitsrekening iets omhoog gaat, maar dat is vaak verwaarloosbaar. Wil je graag buiten de deur komen?

Dan is een mobiele concentrator een optie. Dit zijn kleine, lichte toestellen met een accu.

Ze zijn wel duurder. Een mobiele concentrator, zoals de Inogen One G3 of G5, kost zonder vergoeding al snel tussen de €1500 en €3500.

Via de WMO kun je soms een mobiele unit krijgen als je aantoont dat je de deur uit moet voor bijvoorbeeld medische afspraken. De vergoeding hangt af van je situatie. Een WMO-consulent kan hierover meer vertellen.

Veiligheid en praktische tips voor mantelzorgers

Veiligheid staat voorop. Een zuurstofconcentrator is brandgevoelig.

Zuurstof ondersteunt verbranding, dus roken is absoluut verboden in de buurt van het apparaat. Zorg ook dat er geen kaarsen, wierook of andere open vuur in de kamer zijn. Zet het apparaat minstens 30 cm uit de buurt van de muur en van andere spullen, zodat de lucht goed kan circuleren. De luchtuitlaat aan de achterkant mag niet worden geblokkeerd.

• Plaats de concentrator op een stabiele ondergrond, niet op een zacht tapijt of in een kast.
• Zorg dat het netsnoer niet bekneld raakt en dat niemand erover kan struikelen.
• Sluit alleen goedgekeurde neulens of maskers aan op het apparaat.
• Test wekelijks of de alarmen werken (laag zuurstofgehalte, stroomuitval).
• Maak de filter aan de achterkant regelmatig schoon met de stofzuiger (eenmaal per week).

Het is handig om een back-up plan te hebben voor stroomuitval. De concentrator werkt alleen op netstroom.

Als de stroom uitvalt, stopt het apparaat. Vraag bij de leverancier of de gemeente naar een noodvoorziening.

Soms kun je een kleine accu-back-up krijgen, maar die is niet voor iedereen. Een alternatief is een zuurstoffles voor nood, maar dat moet je wel met de huisarts of longverpleegkundige bespreken. Houd een logboek bij.

Noteer wanneer de bevochtiger is bijgevuld, wanneer de filters zijn schoongemaakt en of er storingen zijn. Dit is handig voor jezelf, maar ook voor de thuiszorg of de leverancier.

Als er iets mis is, kun je precies vertellen wat er is gebeurd. Dit helpt om problemen sneller op te lossen.

Leven met een zuurstofconcentrator: dagelijkse routine

Je went sneller aan de concentrator dan je denkt. Probeer een vaste routine te creëren. Start de dag met het controleren van het apparaat.

Zit de stekker goed? Is de bevochtiger gevuld?

Zit het slangetje comfortabel? Een ochtendritueel geeft houvast.

Overdag laat je het apparaat meestal aan staan, tenzij je even naar een andere kamer gaat. Schakel hem dan uit om energie te besparen. De gebruiker kan met de concentrator weer meer bewegen.

Dat is goed voor de longen en de spieren. Een wandelingetje door de tuin of naar de brievenbus wordt weer haalbaar.

Zorg dat het slangetje lang genoeg is. Een verlengslang is vaak verkrijgbaar via de thuiszorgwinkel. Zo kan je vader of moeder ook even in de tuin zitten zonder dat het apparaat buiten hoeft te staan. Verplaatsen in huis is makkelijk.

De concentrator heeft wieltjes. Je kunt hem van de woonkamer naar de slaapkamer rollen.

Let wel op dat het snoer lang genoeg is. Gebruik nooit een verlengsnoer dat niet is goedgekeurd voor medische apparatuur.

Vraag de leverancier om een geschikt verlengsnoer als dat nodig is.

Onderhoud en schoonmaken: eenvoudiger dan het lijkt

Goed onderhoud zorgt ervoor dat de concentrator langer meegaat. Het meeste onderhoud is simpel en snel gedaan. De bevochtiger moet elke dag worden geleegd, schoongemaakt en opnieuw worden gevuld met gedestilleerd water.

Gebruik lauwwarm water en een beetje azijn om hem eens per week te ontkalken.

Spoel daarna goed na. De neulens moeten regelmatig worden vervangen, meestal eens per maand of als ze hard worden.

De thuiszorg kan dit regelen. De filters zijn belangrijk. De meeste modellen hebben een katoenfilter dat je wekelijks kunt stofzuigen.

Dit filter zit aan de achterkant. Als het filter vuil is, kan de machine niet goed 'ademen' en kan hij oververhit raken.

Sommige modellen hebben ook een interne filter die na een jaar of twee moet worden vervangen. Dit doet de leverancier meestal tijdens een onderhoudsbeurt. Let op de gebruikstijd. De meeste concentrators zijn gemaakt voor 24/7 gebruik, maar ze hebben wel onderhoud nodig.

De leverancier controleert het apparaat meestal één of twee keer per jaar. Maak een afspraak en zorg dat je aanwezig bent.

Noteer eventuele problemen die je hebt gemerkt, zoals rare geluiden of een lage zuurstofstroom.

Dit helpt de monteur om het apparaat goed te keuren.

WMO en vergoeding: hoe regel je het?

De stap naar de gemeente kan spannend zijn, maar het is een standaardprocedure. Je meldt je bij het WMO-loket van je gemeente.

Je krijgt een intakegesprek. Neem een lijst mee van de medicijnen en de diagnose van de arts.

Vertel duidelijk wat je vader of moeder nog zelf kan en waar hulp nodig is. De WMO-consulent kijkt naar de totale situatie en bepaalt of een zuurstofconcentrator nodig is voor 'veilig wonen'. De WMO-consulent kan besluiten dat je in aanmerking komt voor 'hulpmiddelen'.

Dit betekent dat je de concentrator in bruikleen krijgt. Soms moet je een eigen bijdrage betalen. Dit hangt af van je inkomen. Voor 2024 is de maximale eigen bijdrage ongeveer €19 per maand, maar dit kan oplopen.

Je kunt dit berekenen op de website van het CAK (Centraal Administratiekantoor).

Vraag de WMO-consulent om hierbij te helpen. Als de aanvraag is goedgekeurd, stuurt de gemeente een zorgaanbieder of hulpmiddelenleverancier naar je toe.

Dit is meestal een bedrijf dat gespecialiseerd is in zuurstofzorg, zoals Vitras, Medipoint of een lokale thuiszorgwinkel. Zij leveren de concentrator, installeren hem en geven uitleg. Ze zijn ook het aanspreekpunt voor storingen of vragen.

Bewaar het telefoonnummer van deze leverancier goed. Het is je reddingslijn als er iets misgaat.

Praktische tips voor jou als mantelzorger

Als mantelzorger draag je een grote verantwoordelijkheid. Zorg dat je zelf ook rust neemt; een ergotherapeut kan de mantelzorger ondersteunen om de dagelijkse zorg lichter te maken.

De concentrator geeft je ook ruimte. Je hoeft niet meer elke dag zuurstofflessen te wisselen.

Het apparaat draait gewoon door. Gebruik die tijd om even een boek te lezen of een wandeling te maken.

Communicatie is key. Praat met de persoon die de zuurstof krijgt. Hoe voelt hij of zij zich?

Is het slangetje comfortabel? Werkt de neusbril goed?

Soms voelen mensen zich onzeker over het apparaat, net zoals bij het onderhouden van een gehoorapparaat. Geef complimenten als ze weer een stukje hebben gelopen. Het helpt om het apparaat te zien als een hulpmiddel voor vrijheid, niet als een beperking. Sluit je aan bij een lotgenoten- of mantelzorggroep.

Via de longvereniging of de gemeente kun je contact zoeken met andere mantelzorgers die ervaring hebben met zuurstofzorg. Het delen van ervaringen is ontzettend waardevol.

Je leert hoe anderen problemen oplossen en je voelt je minder alleen.

Je hoeft het wiel niet opnieuw uit te vinden. Houd de contactgegevens van de huisarts, longverpleegkundige en de hulpmiddelenleverancier bij de hand. Plak ze op de koelkast of bewaar ze in je telefoon.

Bij een acute vraag of storing weet je direct wie je moet bellen. Een zuurstofconcentrator is een betrouwbaar apparaat, maar er kan altijd iets gebeuren. Een goede voorbereiding geeft je de rust die je verdient.