Tegemoetkoming arbeidsongeschiktheid mantelzorger: Wat zijn de opties

Een ongeluk zit in een klein hoekje, en voor een mantelzorger kan dat flink wat gevolgen hebben.

Stel je voor: je bent de volledige steun voor je moeder met dementie, je man met parkinson of je partner met een niet-aangeboren hersenletsel (NAH). Dan kan het zomaar gebeuren dat je zelf door je rug gaat, een burn-out krijgt of na een val langere tijd niet kunt werken. Je inkomen droogt op, maar de zorg voor je naaste gaat door. Een nachtmerrie. Hoe zit het dan met een tegemoetkoming bij arbeidsongeschiktheid?

Je hebt als mantelzorger namelijk niet zomaar recht op een WIA-uitkering zoals een werknemer. Je moet het anders regelen. In dit artikel leg ik je stap voor stap uit wat je opties zijn, hoe het werkt en wat je nu het beste kunt doen.

Waarom je vangnet nu belangrijker is dan ooit

Als je mantelzorger bent, ben je vaak onmisbaar. Je vangt op wat de professionele thuiszorg niet kan oppakken.

Denk aan het verzorgen van wondjes, het toedienen van medicijnen met een pillendoos van Medisana, of gewoon de eenzaamheid verdrijven.

Je doet dit uit liefde, maar het is ook een fulltimebaan naast je werk. De wetgeving is hier helaas nog niet op ingericht. De WMO (Wet Maatschappelijke Ondersteuning) regelt hulp voor de persoon voor wie je zorgt, niet voor jou als zorgverlener.

Als jij door je werk als mantelzorger arbeidsongeschikt raakt, val je tussen wal en schip. Je werkgever betaalt het eerste jaar je loon door, maar daarna?

De Ziektewet is vaak niet voldoende en een WIA-uitkering via je werkgever is er alleen voor ongelukken in werktijd. Veel mantelzorgers ontdekken het te laat. Ze zitten thuis met een blessure of overspannenheid en zien hun inkomsten dalen terwijl de zorgkosten voor hulpmiddelen of extra thuiszorg stijgen. Het gaat hier om een financieel gat waar je nu iets aan moet doen.

Het belang van een goed geregeld mantelzorgcontract

Veel mantelzorgers denken dat ze geen rechten hebben, maar dat klopt niet helemaal.

De basis voor elke vergoeding ligt in een goede afsprakenstructuur. Als je zorgt voor iemand met een WMO-indicatie of PGB (Persoonsgebonden Budget), ben je in principe een 'inhuurkracht' via het PGB.

Je bent dan een werknemer van de budgethouder. Dit is de meest veilige route. Je bouwt dan pensioen op via de Stichting Pensioenfonds Zorg en Welzijn (PFZW) en je bent verzekerd voor de WIA via de werkgever (de budgethouder). Stel, je partner heeft een PGB van €35.000 per jaar.

Daarvan betaal jij jezelf een salaris, bijvoorbeeld €12 per uur voor 20 uur per week.

Als je dan ziek wordt, draait de verzekering van het PGB voor de loondoorbetaling. Dit is de situatie die je wilt hebben. Helaas zijn de regels voor 'familieleden' strenger.

De SVB (Sociale Verzekeringsbank) controleert of het loon marktconform is. Is het dat niet?

Dan loop je het risico dat je geen recht op loondoorbetaling hebt.

Dan zit je alsnog zonder.

Optie 1: De WIA via de werkgever (de beste maar lastigste)

De gouden standaard is de Wet WIA (Werkhervatting Gedeeltelijk Arbeidsgeschikten). Als je in loondienst bent bij een 'normale' werkgever en je raakt door mantelzorg (bijvoorbeeld een zwaar tillen van je partner) arbeidsongeschikt, dan regelt je werkgever dit.

Na 104 weken ziekte kijk je naar je resterende verdiencapaciteit. De WIA bestaat uit de WGA (Werkhervatting Gedeeltelijk Arbeidsgeschikten) en de IVA (Inkomensvoorziening Volledig Arbeidsgeschikten). Echter, de situatie waar de mantelzorger in zit, is vaak complex. Veel mantelzorgers werken in deeltijd of zijn al gestopt met werken.

Als je al geen werkgever meer hebt, val je buiten de WIA. De overheid ziet je dan niet als werknemer, maar als 'vrijwilliger'.

Dit is het grootste probleem. De wetgeving gaat uit van een scheiding tussen werk en zorg, terwijl die bij mantelzorg vaak volledig door elkaar loopt. Ook op de lange termijn is het verstandig om naar juridische mogelijkheden voor je nalatenschap te kijken.

De kosten en vergoedingen

Als je via een PGB in dienst bent, betaal je als 'werkgever' (de budgethouder) ongeveer 20% aan premies bovenop het brutoloon. Een loon van €12 bruto per uur kost dus ongeveer €14,50 per uur inclusief premies. Als je dan uitvalt, betaalt de verzekering het loon door.

Zonder dit contract betaalt de zorgvrager niets extra en krijg jij niets. Je bent dan een 'naaste' en geen werknemer.

Optie 2: De AOV voor zzp'ers (de optie voor freelancers)

Ben je zelfstandig ondernemer naast je mantelzorg? Of ben je gestopt met werken en verdien je bij via een PGB?

Dan is een AOV (Arbeidsongeschiktheidsverzekering) essentieel. Een AOV keert een bedrag uit als je door ziekte of ongeval je werk niet meer kunt doen. Voor mantelzorgers die via een PGB werken, is dit vaak de enige manier om inkomen te beschermen buiten de loondoorbetaling om.

Een AOV is duur, maar het beschermt je inkomen. De premie hangt af van je leeftijd, beroep en het bedrag dat je wilt verzekeren.

Stel je bent 45 jaar en wilt €2.500 per maand verzekeren. Dan ben je al snel €150 tot €250 per maand kwijt. Als mantelzorger die 'officieel' werkt via een PGB, word je vaak gezien als een werknemer in de zorg.

Dat kan de premie iets drukken, maar veel verzekeraars schuiven mantelzorg vaak naar de categorie 'overig' waardoor de premie oploopt. Kijk naast verzekeringen ook naar de financiële waardering in de erfenis. Een ander alternatief is de 'WIA-Hiaat verzekering'.

Deze sluit je af als aanvulling op een eventuele WIA-uitkering. Als je via een PGB wel recht hebt op WIA, maar je uitkering ligt lager dan je oude salaris, vult deze verzekering het gat.

Dit is vaak goedkoper dan een volledige AOV. De premie ligt dan rond de €40 - €80 per maand afhankelijk van het gat dat je wilt dichten.

Optie 3: Sociale voorzieningen en beroep op de gemeente

Als je arbeidsongeschikt raakt zonder werkgever en zonder verzekering, kom je vaak uit bij de Bijstand of de Wajong.

Dit is geen prettig scenario. De gemeente kan soms helpen via de WMO, maar dan vooral voor hulp in de huishouding (thuiszorg) zodat jij even kunt rusten.

Echter, voor inkomen is de WMO niet bedoeld. Er is wel een specifieke regeling: de Tegemoetkoming Mantelzorgers. Naast deze vergoeding zijn er soms mogelijkheden voor belastingaftrek voor gemaakte zorgkosten, maar dit dekt geen inkomensverlies. De landelijke regeling vervalt, veel gemeenten hebben hun eigen regeling.

Je kunt vaak een beroep doen op de gemeente voor een vergoeding van bijvoorbeeld €500 per jaar voor respijtzorg of hulpmiddelen.

Als je door ziekte je werk kwijtraakt, is dit een druppel op een hete plaat. Het is belangrijk om bij de gemeente te informeren naar de lokale regelingen voor mantelzorgondersteuning. Stel, je verdient €2.500 per maand en je valt uit.

De impact van het verlies van inkomen

Je partner heeft een PGB van €30.000. De SVB stelt dat je geen marktconform loon krijgt, dus geen loondoorbetaling.

Je partner kan het PGB niet inzetten om jouw loon door te betalen.

Je valt terug op een Ziektewet-uitkering van ongeveer 70% van je laatstverdiende loon (maximaal €70 per dag). Dit is vaak te weinig om van te leven en de zorgkosten (die vaak stijgen bij ziekte) te betalen.

Praktische tips: Zo regel je het direct goed

Je zit niet te wachten op financiële zorgen bovenop de zorg voor je naaste.

• Check je PGB-status: Als je zorgt voor iemand met een PGB, zorg dan dat je een echte arbeidsovereenkomst krijgt. Vraag de SVB om het formulier 'Arbeidsovereenkomst'. Zorg dat het loon marktconform is (minimaal het minimumloon). Alleen dan bouw je rechten op.
• Sluit een AOV af voor zekerheid: Als je geen PGB-werkgever hebt, maar wel inkomen uit freelance-werk of mantelzorg, bel een verzekeraar als Nationale-Nederlanden of Aegon. Vraag specifiek naar een AOV voor de zorgsector. Bereken wat €2.500 per maand kost.
• Gebruik respijtzorg: Voorkom uitval door je grenzen te bewaken. Vraag bij de WMO-consulent om respijtzorg. Dit kan via een logeerhuis (zoals van Livio of De Waalboog) of door een vrijwilliger. Dit kost je niets, maar geeft je ademruimte.
• Meld je bij de gemeente: Vraag na of jouw gemeente een specifieke mantelzorgvergoeding heeft. Soms gaat het om €300 tot €600 per jaar voor kosten zoals een rolstoel of specifieke thuiszorg die de verzekering niet dekt.
• Documenteer alles: Houd een logboek bij van je uren en de zwaarte van de zorg. Dit is cruciaal bij het aanvragen van vergoedingen of bij een controle door de SVB. Gebruik apps als Mantelzorgelijk of een simpele Excel.

"Een mantelzorger is geen werknemer en geen vrijwilliger, maar valt in een gat. Zorg dat je een vangnet bouwt voordat je valt."

Pak het slim aan. Hieronder vind je concrete stappen die je vandaag nog kunt zetten. De wereld van mantelzorg en financiën is ingewikkeld. Je doet het uit liefde, maar je moet jezelf beschermen.

Begin vandaag nog met het checken van je verzekeringen en de afspraken met je naaste. Zo voorkom je dat je zorg voor een ander, je eigen toekomst ondermijnt.