Testamentaire beschikkingen voor mantelzorgers: Juridische mogelijkheden

Stel je voor: je bent mantelzorger. Je helpt je moeder elke dag, soms urenlang.

Ze kan niet meer zelf koken of douchen. Jij regelt het. Je koopt een speciale douchekruk van €45 en een aangepaste rolstoel van €1.200. Maar wat als je er straks zelf niet meer bent?

Wie zorgt er dan voor haar? En wie betaalt voor die hulpmiddelen?

Een testamentaire beschikking kan hier een antwoord op geven. Het is een manier om juridisch vast te leggen dat er geld of spullen achterblijven voor de persoon die jij verzorgt. Dit gaat verder dan een standaard testament. Het is een plan voor de zorg, zelfs na jouw dood.

Wat is een testamentaire beschikking voor mantelzorg?

Een testamentaire beschikking is een afspraak die je maakt in je testament. Je testament is het document waarin je vastlegt wat er met je spullen en geld gebeurt als je overlijdt. De meeste mensen schrijven daar een verdeling in: "Mijn huis gaat naar mijn kinderen." Een mantelzorger kan hier iets speciaals aan toevoegen.

Je kunt een zogenaamd 'legaat' instellen. Dat is een specifieke gift voor een specifiek doel.

Stel, je zorgt voor je broer die een ernstige ziekte heeft. Hij heeft een dure elektrische rolstoel nodig, model Quickie Q70, die zo'n €5.000 kost.

In je testament schrijf je: "Ik legateer €5.000 aan mijn broer, specifiek bestemd voor de aanschaf en het onderhoud van zijn rolstoel." Dit is meer dan alleen geld geven. Het is een juridisch kader. Het zorgt dat het geld niet verdampt of voor andere dingen wordt gebruikt.

Het is er puur voor de zorg. Het verschilt van een normale erfenis omdat het een specifieke bestemming heeft.

Je kunt ook een 'bewind' instellen. Dit betekent dat je iemand anders aanwijst om het geld te beheren voor de mantelzorger of de zorgvrager. Dit is handig als de zorgvrager zelf niet goed met geld kan omgaan door zijn of haar situatie. Je kunt zelfs de mantelzorger zelf als begunstigde aanwijzen, om de kosten die hij of zij heeft gemaakt, te vergoeden.

Waarom dit belangrijk is voor jou en je zorgvrager

Veel mantelzorgers krijgen geen of een lage vergoeding. De WMO (Wet Maatschappelijke Ondersteuning) vergoedt soms hulp in huis, maar niet altijd de speciale hulpmiddelen of de extra tijd die jij steekt. Jij koopt vaak zelf spullen.

Een goede stoel voor de zorgvrager, speciale kleding, of een aangepaste bedbodem van €800.

Dat geld komt uit jouw eigen portemonnee. Na je dood stopt die stroom van geld, maar de behoefte aan zorg en hulpmiddelen blijft.

Zonder een testamentaire beschikking valt de zorgvrager soms terug op de gemeente. De WMO kan dan ingrijpen, maar dat proces is lang en traag. Een thuiszorgorganisatie zoals Thuiszorg Amsterdam of een lokale zorgaanbieder moet dan een indicatie aanvragen. Dat duurt weken.

In de tussentijd is er niemand die de kosten voor die specifieke hulpmiddelen dekt.

Met een legaat is er direct geld beschikbaar. Dit geeft rust. Voor jou, omdat je weet dat het goed geregeld is. En voor je zorgvrager, omdat hij of zij niet in de financiële problemen komt. Het is ook een erkenning van jouw inzet.

Jij bent misschien 20 uur per week kwijt aan zorg. Dat is onbetaald werk.

Een financiële waardering via een testamentaire beschikking is een manier om dat terug te geven.

Het kan een vergoeding zijn voor alle gemaakte kosten, zoals brandstof voor het vervoer naar het ziekenhuis of de aanschaf van een tillift.

Hoe werkt het? De kern en de uitvoering

Om een testamentaire beschikking te maken, moet je naar de notaris. Je kunt dit niet zelf schrijven.

De notaris maakt een officieel testament. De kosten hiervoor liggen tussen de €600 en €1.200, afhankelijk van de complexiteit.

Een simpele beschikking waarin je een bedrag aanwijst voor je zorgvrager, is vaak aan de lage kant. Een complexe constructie met een bewindvoerder is duurder. In het testament neem je de volgende dingen op:

1. De begunstigde: Wie krijgt het geld of de spullen? Is dat de zorgvrager zelf, of de nieuwe mantelzorger die na jou komt?
2. De bestemming: Je kunt schrijven: "Dit geld is uitsluitend voor hulpmiddelen." Je kunt ook een lijstje maken: "Voor een nieuwe elektrische fiets (max €2.500), voor een aangepaste keuken (max €10.000)." Dit heet een 'doelbinding'.
3. De uitvoerder: Wie zorgt dat het geld wordt besteed? Dit is de executeur. Dit kan een familielid zijn, of een professionele partij zoals een bewindvoerder van een stichting.

Stel, je moeder krijgt thuiszorg via een organisatie als Buurtzorg of via een WMO-voorziening voor mantelzorgers. Jij koopt elke maand luiers en speciale voeding, voor ongeveer €150 per maand.

In je testament kun je een bedrag opnemen dat deze kosten dekt voor de komende 5 jaar. Dat is €150 x 12 maanden x 5 jaar = €9.000. Dit bedrag wordt na je dood uitgekeerd aan de zorgvrager of aan een bewindvoerder die de zorg inkoopt. Let op: Een testamentaire beschikking treedt pas in werking na je overlijden.

Het is dus geen oplossing voor geldzorgen die je nu hebt. Het is een plan voor later.

Het zorgt dat de zorg door kan gaan, ook als jij er niet meer bent.

Verschillende modellen en de kosten

Er zijn een paar manieren om dit in te richten, waarbij je ook kunt kijken naar een tegemoetkoming voor de mantelzorger. De keuze hangt af van de situatie van de zorgvrager.

Model 1: Een direct legaat.
Dit is het simpelste. Je wijst een bedrag of een specifiek item toe.

Bijvoorbeeld: "Ik geef mijn broer mijn auto, een Volkswagen Up! uit 2018, en €3.000 voor het onderhoud." De notariskosten zijn laag, rond de €600. Het nadeel is dat het geld vrij besteedbaar is. Als de zorgvrager het geld opmaakt aan iets anders, is het weg.

Model 2: Een bewind met doelbinding.
Dit is veiliger. Je stelt een bewind op.

Een bewindvoerder beheert het geld. Jij bepaalt in het testament wat de regels zijn. Bijvoorbeeld: "Het geld mag alleen worden gebruikt voor hulpmiddelen die voorgeschreven zijn door de ergotherapeut." De kosten voor de notaris zijn hoger, rond de €900 - €1.200. Daarnaast moet de bewindvoerder jaarlijks rekening afleggen.

De kosten voor een bewindvoerder zijn wettelijk vastgesteld, ongeveer 3% tot 5% van het vermogen per jaar.

Model 3: De schenking op voorwaarde.
Dit is een constructie waarbij je al bij leven schenkt, maar met de voorwaarde dat het geld terugkomt als de zorg stopt of overlijdt. Dit is complexer en duurder (vaak > €1.500 aan notariskosten). Dit is handig als je nu al geld wilt geven voor bijvoorbeeld een woningaanpassing (traplift van €4.000), maar wilt voorkomen dat het geld naar een partner gaat als je zorgvrager overlijdt. Prijsindicatie voor hulpmiddelen (om mee te nemen in je berekening):

• Douchekruk: €40 - €80
• Stokhouder voor aan de wand: €15
• Elektrische rolstoel (tweedehands): €1.500 - €4.000
• Nieuwe traplift: €3.000 - €5.500
• Hoog-laag bed: €2.000 - €4.000

Praktische tips voor mantelzorgers

Je hoeft geen expert te zijn om dit goed te regelen. Volg deze stappen om chaos te voorkomen.

Denk ook aan de emotie. Het is zwaar om na te denken over je eigen overlijden.

1. Start op tijd. Wacht niet tot het te laat is. Een testament kan altijd gewijzigd worden. Ga naar de notaris als je gezond bent. De wachttijd voor een afspraak is soms al 4 tot 6 weken.
2. Houd een logboek bij. Schrijf alles op wat je koopt voor de zorgvrager. Gebruik een simpele app of een schrift. Noteer datum, product en bedrag. Dit is bewijs voor de notaris en de belastingdienst dat het daadwerkelijk om mantelzorg gaat. Bijvoorbeeld: "12 oktober: steunkousen, €25. 15 oktober: rolstoelband reparatie, €65."
3. Check de WMO en het PGB. Een testamentaire beschikking sluit het Persoonsgebonden Budget (PGB) niet uit. Soms kan de zorgvrager al een PGB aanvragen via de WMO. Dit geld is vaak bedoeld voor professionele zorg. Een legaat is juist voor de extra kosten die niet vergoed worden. Overleg met een WMO-consulent wat er al geregeld is.
4. Kies de juiste executeur. Wil je dat je zorgvrager zelf het geld beheert? Of is er een professionele bewindvoerder nodig? Als de zorgvrager dementerend is, is een professionele bewindvoerder vaak verplicht. Vraag bij het Juridisch Loket of een lokale notaris naar de mogelijkheden voor een 'bewindvoerder testamentair'.
5. Voorbeeldzinnen voor je testament. Bespreek deze met je notaris:
   • "Ik legateer €5.000 aan [naam zorgvrager], bestemd voor de aanschaf en het onderhoud van hulpmiddelen in de thuissituatie."
   • "Ik benoem [naam familielid] tot executeur, met de opdracht te zorgen voor passende thuiszorg en hulpmiddelen voor [naam zorgvrager], conform de richtlijnen van de WMO."
   • "Het bedrag mag alleen worden aangewend voor zaken die niet worden vergoed door de zorgverzekering of de WMO."

Maar voor je zorgvrager is het een geschenk. Het betekent dat de zorg die jij nu geeft, niet zomaar stopt. Het zorgt voor continuïteit.

Of het nu gaat om de dagelijkse douche of de speciale dieetvoeding van €80 per maand, het is geregeld via de Wet langdurige zorg. Zo draag je zorg, tot het einde.