Welk verschil maakt het of ik samenwoon met de zorgbehoevende

Stel je voor: je partner, moeder of beste vriend heeft meer zorg nodig.

Het liefst neem je ze in huis. Logisch, je wilt voor ze zorgen. Maar meteen spoken er allerlei vragen door je hoofd. Gaat mijn WMO-uitkering hierdoor stoppen?

Mag dat wel, zo’n zorgkamer bij me thuis? En wat betekent dit voor de thuiszorg die hij of zij nu krijgt?

Het voelt alsof je op een houtje moet bijten. Je bent niet de enige.

Veel mantelzorgers lopen tegen deze muur van regeltjes op. Dit is jouw handleiding om die muur stap voor stap te slopen. Want het antwoord op de vraag ‘wat verandert er als ik ga samenwonen met een zorgbehoevende’ is vaak minder zwart-wit dan de gemeente je wil laten geloven. Laten we beginnen.

Stap 1: Check de basisvowaarden voordat je iets doet

Voordat je een verhuizing plant of de WMO aan de telefoon hangt, moet je één cruciaal ding checken: jullie relatie en hoe jullie financiën geregeld zijn. De gemeente kijkt hier heel scherp naar. Ze gaan namelijk uit van een 'gezamenlijke huishouding'.

Dat is niet zomaar een begrip; het is de schakel die alles in beweging zet.

Vraag jezelf af: staan jullie beide op hetzelfde adres ingeschreven bij de gemeente? Delen jullie een bankrekening?

Of betalen jullie elkaars boodschappen en vaste lasten? Als je op één of meer van deze vragen 'ja' zegt, is de kans groot dat de gemeente jullie ziet als één huishouden. Dat klinkt heftig, en dat is het soms ook.

Vooral als de zorgbehoevende een Wmo-indicatie heeft voor bijvoorbeeld hulp in de huishouding of een Wmo-pas.

Een veelgemaakte fout is om te denken: "Wij wonen straks wel samen, maar doen verder alles financieel gescheiden." Dat werkt in de praktijk bijna nooit. De Belastingdienst en de gemeente hebben data-koppelingen. Ze zien wanneer jullie bijdragen aan dezelfde hypotheek of huur. Zorg dat je van tevoren weet hoe jullie dit gaan aanpakken.

Een goed gesprek hierover voorkomt straks een boete of het stopzetten van een uitkering. Reken op een voorbereidingstijd van ongeveer 2 weken om alles op een rijtje te zetten.

Stap 2: De Wmo-regelingen opnieuw opstarten

Zodra je weet hoe jullie de basis regelen, is het tijd voor de volgende stap: de Wmo. Als de zorgbehoevende al Wmo-ondersteuning krijgt, verandert er in theorie niets aan de indicatie.

De indicatie is namelijk persoonsgebonden. Dat betekent dat de zorg voor die persoon bedoeld is, niet voor het huis of de locatie.

Hij of zij houdt dus in principe recht op hulp in de huishouding, dagbesteding of een vervoerspas. Het grote struikelblok zit 'm in de eigen bijdrage. Als je gaat samenwonen, wordt er gekeken naar het gezamenlijke inkomen.

Voor de Wmo betaalt iedereen een inkomensafhankelijke bijdrage. Als jij als mantelzorger een inkomen hebt, kan dit de eigen bijdrage voor de zorgbehoevende flink verhogen.

Soms zelfs naar het maximum van € 175 per maand (cijfers 2024). Dit is een pijnlijk punt waar veel mensen op vastlopen. Neem contact op met het Wmo-loket van jullie gemeente. Doe dit altijd schriftelijk.

Geef door dat er een 'verhuizing' plaatsvindt. Zij zullen een nieuw formulier sturen over jullie inkomenssituatie. Wees hierin volledig.

Verzwijgen van inkomsten leidt tot problemen. Houd rekening met een doorlooptijd van 6 tot 8 weken voordat de gemeente een beslissing neemt over de nieuwe eigen bijdrage. Een veelgemaakte fout is het niet melden van de verhuizing.

De zorgbehoevende blijft op papier op het oude adres wonen. Dit is fraude. De gemeente controleert dit via de Basisregistratie Personen (BRP).

Als ze erachter komen, moeten ze alle ten onrechte ontvangen toeslagen terugbetalen. En dat kan in de tienduizenden euros lopen. Doe het dus meteen goed.

Stap 3: De rol van de thuiszorg en mantelzorg

Je bent van plan om zelf veel zorg op je te nemen.

Echt een warm idee. Maar wees realistisch: je bent geen 24/7 verpleegkundige.

De verdeling tussen mantelzorg en professionele thuiszorg is essentieel. Mantelzorg is de onbetaalde zorg die je geeft, al vraag je je misschien af: krijg ik een vergoeding? Thuiszorg (via de Wmo of Zorg in Natur) is de professionele hulp. Als je gaat samenwonen, kan de thuiszorgorganisatie vragen of jij taken overneemt.

Denk aan de verzorging van de persoonlijke hygiëne. Of het toedienen van medicijnen.

Als jij deze taken overneemt, kan de thuiszorgorganisatie beslissen dat ze minder uren langskomen. Dit doen ze om kosten te besparen. Zij kijken naar wat 'noodzakelijk' is.

Als jij er bent, is dat voor hen een reden om de zorg te verminderen. Dit is een valkuil.

Je moet duidelijk maken wat jouw grenzen zijn. Stel een rooster op.

Wanneer ben jij beschikbaar voor zorg? En wanneer heb je écht tijd voor jezelf? Bekijk ook hoe je familieleden kunt betrekken en deel de planning vervolgens met de wijkverpleegkundige.

Zij kan de zorgplanning hierop aanpassen. Zorg dat er altijd een backup is.

Een andere familielid of een professionele respijtzorg. Respijtzorg is tijdelijke vervangende zorg, zodat jij even op adem kunt komen.

Dit is geen luxe, maar een must om het vol te houden. Veel mantelzorgers maken de fout te denken dat ze alles zelf kunnen.

Ze zeggen de professionele hulp op of accepteren een verlaging van uren. Binnen een jaar zitten ze overspannen thuis. Zie jezelf als de kapitein van een schip. Je hebt een stuurman nodig (de thuiszorg). Zorg dat je die aan boord houdt.

Stap 4: Hulpmiddelen aanvragen in je nieuwe situatie

Wanneer je samenwoont, verandert er ook fysiek veel in huis. Een zorgbehoevende heeft vaak hulpmiddelen nodig.

Denk aan een rollator, een hoog-laag bed of een douchestoel. De gemeente vergoedt deze hulpmiddelen via de Wmo, mits je een indicatie hebt. Als je verhuist, moet je soms opnieuw een aanvraag doen voor bepaalde middelen die niet makkelijk verhuisbaar zijn. Check of het huidige bed nog voldoet en bekijk ook of je hulp bij vervoer buitenshuis nodig hebt.

Een standaard bed is vaak te laag. Een hoog-laag bed kost in de aanschaf € 2.000 tot € 4.000, maar wordt meestal verstrekt in bruikleen.

Vraag na bij de gemeente of dit meeverhuist. Hetzelfde geldt voor een tillift.

Als de slaapkamer kleiner is, past de lift misschien niet. Dan is er een andere oplossing nodig. Vergeet de aanpassingen in huis niet.

Een drempelhulp of een traplift. Als je in een koophuis woont, mag je deze vaak niet zomaar aanpassen zonder toestemming van de gemeente of VvE.

Als je huurt, is het nog lastiger. De verhuurder moet toestemming geven voor het boren van gaten voor een traplift. Dit traject kan maanden duren.

Start hier dus direct mee. Veelgemaakte fout: zelf maar iets kopen bij de Medipoint of Welzorg webshop zonder Wmo-advies.

Je betaalt dan zelf. Of je koopt een verkeerd model dat niet voldoet aan de veiligheidseisen.

Wacht altijd het advies van de Wmo-consulent af. Zij bezoeken het huis, meten de ruimte en weten precies welk materiaal past.

Vraag altijd om een proefplaatsing van een week.

Stap 5: De verificatie-checklist voor een zorgzame start

Om er zeker van te zijn dat je niets vergeet, loop je deze checklist na. Dit is je groene licht om te starten met samenwonen.

Als je al deze vragen met 'ja' kunt beantwoorden, ben je beter voorbereid dan 90% van de starters. Het samenwonen met een zorgbehoevende is een prachtige stap, maar je moet het slim spelen. De regels zijn er, en die veranderen niet.

• Financiën: Weet je wat de impact is op jullie gezamenlijke inkomen voor de Wmo-bijdrage? Heb je dit berekend via de tool van de Rijksoverheid?
• Inschrijving: Staan jullie beide op het juiste adres bij de gemeente? Zijn bankrekeningen en verzekeringen aangepast?
• Thuiszorg: Heb je het zorgplan doorgenomen met de wijkverpleegkundige? Zijn de uren veiliggesteld?
• Hulpmiddelen: Is er een afspraak gemaakt voor een woningcheck door de Wmo-adviseur? Zijn alle grote hulpmiddelen geregeld?
• Respijtzorg: Heb je een plan B voor als jij zelf ziek wordt of op vakantie wilt? Sta je ingeschreven bij een respijtzorg aanbieder?

Maar jij kunt wel leren hoe je ze het beste voor je kunt laten werken.

Zorg goed voor je naaste, maar vooral ook voor jezelf.